Συνέχεια από Σάββατο 8 Αυγούστου 2026
Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ 16
Να γεμίσουμε το κενό στον καιρό του μηδενισμού
ROBERTO PECCHIOLI
Εκδόσεις IMPRIMERE, 2026
ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ VII
ΒΑΚΧΟΣ, ΚΑΠΝΟΣ ΚΑΙ ΑΦΡΟΔΙΤΗ
Μόνο τρία πράγματα μου είναι ευχάριστα,
κι όμως δεν μπορώ να τα απολαμβάνω όσο θα ήθελα:
η γυναίκα, η ταβέρνα και το ζάρι·
αυτά κάνουν την καρδιά μου να αισθάνεται χαρά.
Cecco Angiolieri
§ 1 Βάκχος
Ο Βάκχος ήταν ο ρωμαϊκός θεός του κρασιού και του ποτού, ενώ η Αφροδίτη η θεά της ομορφιάς και, κατ’ επέκταση, του σεξ. «Βάκχος, καπνός και Αφροδίτη κάνουν τον άνθρωπο στάχτη» είναι μια παλιά ιταλική παροιμία. Δεν είναι αλήθεια: εκείνο που κάνει στάχτη είναι η κατάχρηση και το πάθος. Δηλαδή, όπως έχουμε επανειλημμένα τονίσει, η απουσία ορίου. Ένα ποτήρι κρασί κάνει καλό στον οργανισμό. Μια πίπα παράγει στάχτη, δεν μετατρέπει σε στάχτη τον καπνιστή. Όσο για την Αφροδίτη, χωρίς τη δύναμη του σεξουαλικού ενστίκτου η ζωή θα έσβηνε. Όμως «est modus in rebus»: χρειάζεται η αίσθηση του μέτρου. Αυτή είναι ο μεγάλος εχθρός όσων κερδοσκοπούν πάνω στις εξαρτήσεις και τις εξουσιάζουν.
Ένας Άγγλος πολιτικός, ο Clement Freud —εγγονός του Sigmund, όπως και η ιδιοφυΐα της προπαγάνδας Edward Bernays— είπε κάποτε: «αν αποφασίσεις να σταματήσεις το κάπνισμα, το ποτό και τον έρωτα, δεν είναι ότι ζεις περισσότερο· σου φαίνεται απλώς πιο μεγάλη η ζωή»204. Και αυτό —πέρα από το κομψό χιούμορ— είναι ψευδές. Από κανέναν δεν πρέπει να ζητείται να παραιτηθεί από τις απολαύσεις της ζωής, αλλά να μην τις αφήσει να γίνουν εξαρτήσεις.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όσον αφορά το πάθος του ποτού. Πάθος ακριβώς, όχι μια ήρεμη συνήθεια με αρχαίες κοινωνικές και πολιτισμικές καταβολές. Λίγα θα μπορούσαμε να κατανοήσουμε από τους λατινικούς και μεσογειακούς λαούς χωρίς το κρασί, ή από τους γερμανικούς χωρίς την μπύρα. Η μέθη υπήρξε πάντοτε το συνηθέστερο πάθος, μια ανεκτή κοινωνική ασθένεια. Για να ζαλιστεί κανείς, για να ξεχάσει την κούραση, τις έγνοιες, τη φτώχεια και τις στενοχώριες, για να βρίσκεται με παρέα στο εύθυμο περιβάλλον των ταβερνών. Γενικά, ένα πάθος κυρίως ανδρικό.
Το πρόβλημα της υπερβολής, δηλαδή του αλκοολισμού, όπως έγραψε ο Francis Scott Fitzgerald205, είναι ότι «στην αρχή εσύ πίνεις ένα ποτήρι, μετά το ποτήρι πίνει εσένα». Για μερικές δεκαετίες φάνηκε ότι η μέθη βρισκόταν σε υποχώρηση, νικημένη από άλλες εξαρτήσεις, όμως τα τελευταία χρόνια επανήλθε δυναμικά, ιδίως μεταξύ των νεότερων, με κορυφώσεις αυξήσεως ανάμεσα σε κορίτσια και νεαρές γυναίκες.
Το ποτό αποτελεί μέρος της υποκουλτούρας της «έκστασης» και της υπερβολής, η οποία δεν περιορίζεται πλέον στις ταβέρνες, όπου η υπερβολή αφορούσε κυρίως το κρασί —την μπύρα στη βόρεια Ευρώπη—, αλλά έχει μεταφερθεί στις ντισκοτέκ, στα παμπ, στους χώρους της λεγόμενης movida, της βραδινής και νυχτερινής εξόδου που από τις μητροπόλεις έχει πλέον εξαπλωθεί και στην επαρχία.
Στην Ισπανία αποτελεί επικίνδυνη μόδα μιας ολόκληρης γενιάς το λεγόμενο botellón, το φαινόμενο κατά το οποίο πολυάριθμες ομάδες νέων συγκεντρώνονται σε υπαίθριους χώρους για να καταναλώσουν αλκοολούχα ποτά, συχνά μαζί με καπνό, χασίς και μαριχουάνα. Η θεσμική απάντηση, μπροστά στην εξάπλωση του φαινομένου και των συναφών εγκλημάτων —ακόμη και σεξουαλικού χαρακτήρα—, υπήρξε μια άθλια φεμινιστική εκστρατεία με το σύνθημα «sola y borracha, quiero volver a casa» («μόνη και μεθυσμένη, θέλω να επιστρέψω σπίτι»). Σαν ένα κοινωνικό φαινόμενο, στο οποίο στις μαζικές συγκεντρώσεις συνδυάζονται οι σοβαρότερες εξαρτήσεις, να είναι κατακριτέο επειδή οδηγεί σε βιασμούς και όχι καθαυτό.
Καμία θεσμική προσπάθεια δεν γίνεται για να πεισθούν οι άνθρωποι σχετικά με τον αρνητικό χαρακτήρα του φαινομένου, τους κινδύνους, την απώλεια διαύγειας, αυτοκυριαρχίας και αξιοπρέπειας που προκαλεί η κατάχρηση αλκοόλ. Ο αμοραλιστικός ελευθεριακός ατομικισμός νομιμοποιεί οριακές συμπεριφορές, στοχοποιώντας μόνο ορισμένες από τις συνέπειές τους —έστω και βαρύτατες— για ιδεολογικούς λόγους.
Στην Ιταλία αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο ο αριθμός των καταναλωτών αλκοόλ, ιδίως μεταξύ των γυναικών. Αυτό επιβεβαιώνει η τελευταία διαθέσιμη έκθεση του Υπουργού Υγείας, σχετικά με το 2023.206 Το 67,1% του ιταλικού πληθυσμού ηλικίας άνω των έντεκα ετών κατανάλωσε κατά την περίοδο αναφοράς τουλάχιστον ένα αλκοολούχο ποτό: τριάντα έξι εκατομμύρια άνθρωποι, μία ποσοστιαία μονάδα περισσότερο από το προηγούμενο έτος.
Η διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα μειώνεται: το ποσοστό παραμένει υψηλότερο στους άνδρες (77,4%), αλλά είναι σημαντικό και στις γυναίκες (57,5%). Το 19,3% των καταναλωτών, δηλαδή περισσότεροι από δέκα εκατομμύρια άνθρωποι, πίνει καθημερινά. Η αύξηση είναι εντονότερη μεταξύ των γυναικών, από 56,1% σε 57,5%. Κατά την τελευταία δεκαετία, το ποσοστό των γυναικών που καταναλώνουν αλκοόλ περιστασιακά αυξήθηκε από 39,3% σε 46,9%, ενώ το ποσοστό εκείνων που πίνουν εκτός γευμάτων εκτινάχθηκε από 15,6% σε 23,2%.
Το αλκοολούχο ποτό που καταναλώνεται περισσότερο είναι το κρασί (44,1%), ακολουθούμενο από την μπύρα (30,8%), τα οινοπνευματώδη υψηλού βαθμού (10,3%) και τα κοκτέιλ (6,2%). Εδραιώνεται επίσης η συνήθεια του binge drinking, δηλαδή της υπερβολικής καταναλώσεως αλκοόλ μέσα σε περιορισμένο χρονικό διάστημα. Το φαινόμενο αυξάνεται σταθερά και αφορά έναν στους πέντε νέους. Επικρατεί στους άνδρες, αλλά κερδίζει έδαφος και μεταξύ των γυναικών.
Η συνήθεια αυτή, που εισήχθη από τη βόρεια Ευρώπη, αποτελεί «επικίνδυνο φαινόμενο τόσο για την υγεία όσο και για τις επικίνδυνες συμπεριφορές που απορρέουν από αυτήν, εξαιτίας της μειώσεως της αντιλήψεως του κινδύνου, η οποία παρατηρείται ήδη από την κατανάλωση ενός ή δύο ποτηριών και η οποία, προοδευτικά, οδηγεί σε αλκοολική δηλητηρίαση και μπορεί να φθάσει μέχρι το αλκοολικό κώμα»207.
Η διαπίστωση της εκτάσεως του φαινομένου —που συνδέεται επίσης με την ταυτόχρονη λήψη τοξικών ψυχοδραστικών ουσιών— περιορίζεται στις στατιστικές και στις επιφανειακές δηλώσεις. Λείπει ο κοινωνικός συναγερμός. Παρακολουθούμε εξαιρετικά έντονες εκστρατείες γύρω από ελευθεριακά ζητήματα και τα λεγόμενα νέα δικαιώματα, αλλά καμία σοβαρή παρέμβαση δεν εργάζεται για τον περιορισμό του φαινομένου της κατάχρησης αλκοόλ. Καθώς έχουν καταρρεύσει οι ανασχετικοί μηχανισμοί των κοινών αρχών, απουσιάζει και η θετική προπαγάνδα που θα παρότρυνε σε υγιείς συμπεριφορές και σε έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Το προφανές είναι ότι ολόκληρο το μιντιακό, πολιτιστικό και ψυχαγωγικό σύστημα εργάζεται για να απομακρύνει τα τελευταία ηθικά εμπόδια και τα εμπόδια της κοινής λογικής που αντιστέκονται στη γενίκευση των εξαρτήσεων. Το αλκοολικό κώμα αγοριών και κοριτσιών έχει πλέον γίνει μία από τις συνήθεις περιπτώσεις που αντιμετωπίζουν τα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών τα Σαββατοκύριακα. Ένοχοι είναι οι δημόσιοι θεσμοί που κερδίζουν από τη φορολογία, η μιντιακή και πολιτιστική εξουσία και ο κόσμος των ΜΚΟ (Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων), ο οποίος είναι απασχολημένος με εντελώς διαφορετικές υποθέσεις.
Οι αριθμοί είναι δραματικοί. Γίνεται λόγος για είκοσι χιλιάδες θανάτους τον χρόνο στην Ιταλία που οφείλονται άμεσα στο αλκοόλ, την ψυχοτρόπο ουσία που προκαλεί τα περισσότερα θύματα. Αυτά είναι τα στοιχεία που προκύπτουν από την ογκώδη έκθεση Indagine sull’Alcolismo in Italia [Έρευνα για τον αλκοολισμό στην Ιταλία].208 Από το 2008 έως το 2017, στην Ιταλία καταγράφηκαν τετρακόσιες τριάντα πέντε χιλιάδες θάνατοι από ασθένειες που σχετίζονται με το αλκοόλ, συμπεριλαμβανομένων ατυχημάτων, ανθρωποκτονιών και αυτοκτονιών που οφείλονται σε αυτό. Πίνει κανείς παντού, οποιαδήποτε ώρα και κυρίως στις νεότερες ηλικιακές ομάδες του πληθυσμού.
Πάρα πολλοί συνδέουν το αλκοόλ με την κοινωνικότητα, τη χαλάρωση, την ευχαρίστηση και την ανεμελιά (63,4%)· μόνο το ένα τέταρτο το συνδέει με αρνητικές έννοιες, όπως η φυγή από τα προβλήματα, η απώλεια ελέγχου και ο κίνδυνος (25,6%). Μόνο ένα απογοητευτικό ένα τρίτο των Ιταλών το θεωρεί σημαντικό πρόβλημα, έναντι των δύο τρίτων που είχε καταγράψει η πρώτη σοβαρή έρευνα (1984). Μεταξύ των πολύ νέων, το αλκοόλ συνδέεται με στιγμές διασκέδασης και με το «σπάσιμο των ορίων» (sballo): το 28,6% πίνει σε παμπ, το 21,4% σε ντισκοτέκ και μόνο δύο στους δέκα στο τραπέζι. Το αλκοολούχο ποτό έχει πλέον γίνει η τελετουργία μετάβασης που σηματοδοτεί το τέλος της παιδικής ηλικίας, με μικρή πλέον διαφοροποίηση ανάμεσα στα δύο φύλα. Πάνω από τους μισούς ανηλίκους αγοράζουν αλκοολούχα ποτά, παρότι η ιταλική νομοθεσία το απαγορεύει.
Ο κύκλος κλείνει: για να χρησιμοποιήσουμε μια μεταφορά του Nietzsche, η κοινωνία των εξαρτήσεων κατόρθωσε μέσα σε δύο περίπου δεκαετίες να νικήσει τον Απόλλωνα —τη λογικότητα, την προσωπική και κοινωνική τάξη, εχθρό του χάους— και να τοποθετήσει στον θρόνο τον Διόνυσο, τον θεό της μέθης, του χάους, της υπερβάσεως του προσωπικού Εγώ, της επιθυμίας στην πιο ενστικτώδη και παράλογη μορφή της.
§ 2 Το κάπνισμα του καπνού, η μοναδική εξάρτηση που καταπολεμάται. Και ο άλλος καπνός;
Το κράτος-διακινητής εκδηλώνεται πλήρως στην Ιταλία μέσα από το σύστημα των καπνικών προϊόντων. Το κάπνισμα αποτελεί μαζική συνήθεια εξαιρετικά προσοδοφόρα για το δημόσιο ταμείο, το οποίο εισπράττει ετησίως από δώδεκα έως δεκαπέντε δισεκατομμύρια ευρώ από ειδικούς φόρους καταναλώσεως, ΦΠΑ και άλλες επιβαρύνσεις, διατηρώντας για τον εαυτό του το μονοπώλιο της εγχώριας παραγωγής και αναθέτοντας στο κλειστό σύστημα των καπνοπωλείων τη νόμιμη πώληση τσιγάρων, πούρων και καπνού.209
Παρότι μειώνεται, η συνήθεια του καπνίσματος αφορά στην Ιταλία περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού, τροφοδοτώντας επίσης ένα ανθηρό λαθρεμπόριο.210 Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το κάπνισμα καπνού αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για την υγεία και τον πρώτο παράγοντα κινδύνου για τις χρόνιες μη μεταδοτικές ασθένειες. Στην Ιταλία αποδίδονται στο κάπνισμα του καπνού περισσότεροι από ενενήντα χιλιάδες θάνατοι ετησίως —το 20,6% του συνόλου των θανάτων μεταξύ των ανδρών και το 7,9% του συνόλου μεταξύ των γυναικών—, με άμεσο και έμμεσο κόστος που υπερβαίνει τα είκοσι έξι δισεκατομμύρια ευρώ.211
Εφόσον δεν υπάρχει λόγος να αμφιβάλλουμε για την αλήθεια των στατιστικών που αναφέρθηκαν, η σκέψη προκύπτει αυθόρμητα: γιατί λοιπόν το κάπνισμα είναι τόσο διαδεδομένο; Ως προς το ότι το κάπνισμα βλάπτει υπάρχει ομοφωνία, και το ότι πρόκειται για πραγματική εξάρτηση το αποδεικνύει η εμπειρία πάρα πολλών ανθρώπων, οι οποίοι δυσκολεύονται να το διακόψουν ή να μειώσουν την κατανάλωση.
Πέρα από τις βαθιά ριζωμένες συνήθειες, οι οποίες σε ορισμένα περιβάλλοντα και χώρες ανήκουν ακόμη και στην υλική κουλτούρα, το κάπνισμα του καπνού κινεί τεράστια συμφέροντα. Και όχι μόνο φορολογικά, βεβαίως. Αν όλοι σταματούσαν να καπνίζουν, το κράτος θα έχανε σημαντικά έσοδα και θα αναγκαζόταν να αναζητήσει άλλες μορφές φορολογίας. Επομένως, δεν μπορεί να οργανώσει αντικαπνιστικές εκστρατείες μεγάλης κλίμακας. Η αλυσίδα παραγωγής και διανομής του καπνού είναι ισχυρή και καλά οργανωμένη, παρότι στη χώρα μας ισχύει απαγόρευση της άμεσης διαφήμισης. Στο εξωτερικό δεν συμβαίνει το ίδιο.
Ένα παράδειγμα συγκαλυμμένης προπαγάνδας υπέρ του καπνίσματος ανάγεται, για άλλη μια φορά, στον Edward Bernays. Ενώ του είχε ανατεθεί μια κυβερνητική εκστρατεία υπέρ της γυναικείας χειραφέτησης —και ταυτόχρονα πληρωνόταν από μια εταιρεία παραγωγής τσιγάρων—, οργάνωσε μια σειρά φωτογραφικών σκηνών και σχεδίων προς δημοσίευση στον Τύπο, στα οποία εμφανίζονταν επιτυχημένες γυναίκες σε διάφορα επαγγέλματα, όλες ανεξαιρέτως με ένα τσιγάρο στο στόμα. Το κάπνισμα θεωρούνταν τότε ανάρμοστο για τις γυναίκες —ήταν η δεκαετία του 1930—, αλλά η εκστρατεία αύξησε σημαντικά τον αριθμό των γυναικών που κάπνιζαν, συνδέοντας το κάπνισμα με την επιτυχία.
Πρέπει να αναγνωριστεί ότι εδώ και χρόνια, ύστερα από την αυξανόμενη ευαισθησία για θέματα υγείας, η συνήθεια του καπνίσματος αντιμετωπίζεται αρνητικά. Θεσπίστηκε η απαγόρευση του καπνίσματος στους κινηματογράφους και στα θέατρα, στα μέσα μεταφοράς και στους δημόσιους χώρους, εκτός από ειδικά οριοθετημένες περιοχές, για την προστασία των μη καπνιστών. Πρόκειται για μέτρα που δημιούργησαν γύρω από το κάπνισμα μια αρνητική προκατάληψη.
Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά σε μια εξάρτηση που καταπολεμάται ενεργά; Όχι ακριβώς, και όχι μόνο εξαιτίας των συμφερόντων στα οποία αναφερθήκαμε. Υπάρχει πράγματι μια τεράστια αντίφαση ανάμεσα στο κλίμα κοινωνικής αποδοκιμασίας απέναντι στο κάπνισμα καπνού και στην αδιαφορία, όταν όχι και στην ανοικτή επιδοκιμασία, απέναντι στο κάπνισμα «στριφτών», «τσιγαριλικιών», χόρτου, μαριχουάνας και παρόμοιων ουσιών, ακόμη και χασίς. Και πάντοτε στο όνομα του ελευθεριακού ατομικισμού και της τεχνητά διαδεδομένης πεποιθήσεως ότι η κατανάλωση αυτών των ουσιών δεν έχει αρνητικές συνέπειες και δεν προκαλεί εξάρτηση.
Στο ζήτημα αυτό υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες και το αντι-απαγορευτικό ρεύμα γίνεται ολοένα ισχυρότερο, ενισχυόμενο από το κυρίαρχο κλίμα και από τις πιέσεις πολύ ισχυρών κύκλων, έτοιμων να επενδύσουν σημαντικά ποσά για να δημιουργήσουν ευνοϊκή κοινή γνώμη υπέρ της ελεύθερης χρήσεως των λεγόμενων «ελαφρών ναρκωτικών».
Η δημοφιλέστερη ουσία είναι αναμφίβολα η μαριχουάνα, η οποία έχει νομιμοποιηθεί σε ορισμένες χώρες και εν μέρει και στην Ιταλία.212 Η σημαντικότερη δραστική ουσία που περιέχεται στη μαριχουάνα είναι η δέλτα-9-τετραϋδροκανναβινόλη (THC), μια παραισθησιογόνος ουσία. Η ποσότητα THC —της ίδιας ψυχοδραστικής ουσίας που υπάρχει και στο χασίς— καθορίζει την ισχύ και τα αποτελέσματά της.
Δρα στον εγκέφαλο και περνά γρήγορα από τους πνεύμονες στο αίμα. Η ουσία μεταφέρεται στα όργανα διασχίζοντας το σώμα, συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου, όπου συνδέεται με συγκεκριμένες νευρικές περιοχές υποδοχέων. Πολλοί από αυτούς βρίσκονται στις εγκεφαλικές περιοχές που επηρεάζουν την ευχαρίστηση, τη μνήμη, τη σκέψη, τη συγκέντρωση, την αντίληψη του χρόνου και τον συντονισμό των κινήσεων.
Λίγα λεπτά μετά την εισπνοή καπνού μαριχουάνας, η καρδιά αρχίζει να χτυπά ταχύτερα, οι βρογχικές οδοί διευρύνονται και τα αιμοφόρα αγγεία των ματιών διαστέλλονται, προκαλώντας το χαρακτηριστικό κοκκίνισμα. Η καρδιακή συχνότητα μπορεί να αυξηθεί κατά είκοσι ή περισσότερους παλμούς ανά λεπτό. Η THC προκαλεί ευφορία δρώντας στο σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου και διεγείροντας την απελευθέρωση ντοπαμίνης. Όποιος κάνει χρήση μαριχουάνας μπορεί να βιώσει ευχάριστες αισθήσεις, τα χρώματα και οι ήχοι μπορεί να φαίνονται πιο έντονα και ο χρόνος να μοιάζει ότι κυλά πολύ αργά. Η ευφορία υποχωρεί ύστερα από λίγο και το άτομο μπορεί να αισθανθεί κούραση ή κατάθλιψη. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται άγχος, φόβος, καχυποψία ή πανικός.
Από έξι έως δέκα τοις εκατό των θυμάτων θανατηφόρων ατυχημάτων βρίσκονται θετικοί στην THC. Μία μόνο δόση αλλοιώνει την ικανότητα οδήγησης οχήματος. Αν ληφθεί μαζί με αλκοολούχες ουσίες, οι επιδράσεις εντείνονται.
Όποιος κάνει χρήση μαριχουάνας συναντά μεγαλύτερες δυσκολίες να διακόψει το κάπνισμα καπνού, ενώ δεν είναι σπάνιοι οι ερεθισμοί και οι κοκκινίλες στο στόμα και στον λαιμό, συνοδευόμενες από βήχα. Ο τακτικός χρήστης μπορεί να παρουσιάσει αναπνευστικά προβλήματα παρόμοια με εκείνα που πλήττουν τους καπνιστές καπνού, μεγαλύτερη συχνότητα αναπνευστικών παθήσεων και πνευμονικών λοιμώξεων, καθώς και τάση προς απόφραξη των αεραγωγών. Ο καρκίνος των πνευμόνων και των αναπνευστικών οδών μπορεί να ευνοείται από το κάπνισμα μαριχουάνας, η οποία περιέχει κατά 50 έως 70% περισσότερους καρκινογόνους υδρογονάνθρακες σε σχέση με τον καπνό του τσιγάρου.
Ο καρδιακός κίνδυνος για κάποιον που έχει καπνίσει μαριχουάνα είναι τέσσερις φορές υψηλότερος από το φυσιολογικό κατά την πρώτη ώρα μετά τη χρήση. Από την άποψη των διανοητικών επιδόσεων, οι μαθητές και φοιτητές που καπνίζουν έχουν χαμηλότερους βαθμούς και μικρότερες πιθανότητες να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους σε σχέση με τους μη καπνιστές. Η χρήση μαριχουάνας συνδέεται ορισμένες φορές με κατάθλιψη, άγχος και διαταραχές προσωπικότητας.
Οι αρνητικές επιδράσεις των κανναβινοειδών στη μνήμη και στη μάθηση μπορεί να διαρκέσουν ημέρες ή εβδομάδες. Η τακτική χρήση μαριχουάνας ευνοεί προβλήματα σε δραστηριότητες που απαιτούν προσοχή, μνήμη και μάθηση. Όποιος καπνίζει μαριχουάνα μία φορά την ημέρα μπορεί να λειτουργεί σταθερά σε μειωμένο διανοητικό επίπεδο. Ευτυχώς, όποιος σταματήσει μπορεί να ανακτήσει πολλές γνωστικές ικανότητες, αλλά τα παιδιά που γεννιούνται από γυναίκες οι οποίες έκαναν χρήση μαριχουάνας κατά την εγκυμοσύνη παρουσιάζουν αλλοιωμένες αντιδράσεις στα οπτικά ερεθίσματα.
Από όλα αυτά συνάγεται ότι η παρατεταμένη χρήση κάνναβης μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση· τα συμπτώματα της στερητικής κρίσεως μπορούν να καταστήσουν δύσκολη τη διακοπή, εξαιτίας ευερεθιστότητας, δυσκολίας στον ύπνο, άγχους και επιθετικότητας.
Επομένως, αν το κάπνισμα καπνού ασφαλώς βλάπτει και η ευαισθητοποίηση κατά του καπνίσματος πρέπει να ενθαρρύνεται, το κάπνισμα κανναβινοειδών δεν είναι χωρίς συνέπειες. Γιατί υπάρχει αυτή η διαφορά στην κυρίαρχη αφήγηση; Ποιος ωφελείται από αυτήν, αν όχι οι συνήθεις εξουσιαστικοί μηχανισμοί; Έχει νόημα να καπνίζει κανείς «τσιγαριλίκια» και «στριφτά»; Είναι παράβαση των κανόνων, πόζα, ετεροκατευθυνόμενο αγελαίο πνεύμα; Και πάνω απ’ όλα, είναι πράγματι αλήθεια ότι τα «τσιγαριλίκια» δεν έχουν συνέπειες και ότι οι εξαρτήσεις κάνουν τον άνθρωπο να αισθάνεται καλά;
§ 3 Εξάρτηση από το σεξ
Σημειώσεις:
204 C. Freud (1924–2009), συγγραφέας και Βρετανός φιλελεύθερος βουλευτής. Η φράση καταγράφηκε από την εφημερίδα The Observer στις 27.12.1964.
205 Francis Scott Fitzgerald (1894–1940), Αμερικανός συγγραφέας της γενιάς των «Roaring Twenties» («ξέφρενων εικοσάχρονων»). The Curious Case of Benjamin Button (1922), The Great Gatsby (1925), Tender Is the Night (1934).
206 Fazion, Consumo di alcol: qual è la situazione italiana? [Κατανάλωση αλκοόλ: ποια είναι η κατάσταση στην Ιταλία;], Fondazione Umberto Veronesi, 6 Αυγούστου 2024.
207 Ό.π.
208 Alcol in Italia: 435mila morti in dieci anni. Ecco l’identikit dei bevitori, delle motivazioni e degli effetti in una ricerca Eurispes-Enpam [Αλκοόλ στην Ιταλία: 435.000 θάνατοι σε δέκα χρόνια. Το προφίλ των καταναλωτών, των κινήτρων και των συνεπειών σε έρευνα Eurispes-Enpam], Quotidiano Sanità, 17 Οκτωβρίου 2018.
209 Fumo e tasse: ecco l’incredibile cifra che lo Stato incassa per ogni pacchetto di sigarette [Κάπνισμα και φόροι: ιδού το απίστευτο ποσό που εισπράττει το κράτος για κάθε πακέτο τσιγάρων], Rete Sud Audio, 9 Αυγούστου 2025.
210 ΠΟΥ, Si consuma meno tabacco nel mondo: fuma il 22,4% degli italiani [Καταναλώνεται λιγότερος καπνός στον κόσμο: καπνίζει το 22,4% των Ιταλών], Euronews, 17 Ιανουαρίου 2024.
211 Tabagismo [Κάπνισμα], Ministero della Salute, χ.χ.
212 Οι πληροφορίες της παραγράφου έχουν ληφθεί από: www.tossicodipendenza.org/disintossicazione-droghe/marijuana.htm.
Να γεμίσουμε το κενό στον καιρό του μηδενισμού
ROBERTO PECCHIOLI
Εκδόσεις IMPRIMERE, 2026
ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ VII
ΒΑΚΧΟΣ, ΚΑΠΝΟΣ ΚΑΙ ΑΦΡΟΔΙΤΗ
Μόνο τρία πράγματα μου είναι ευχάριστα,
κι όμως δεν μπορώ να τα απολαμβάνω όσο θα ήθελα:
η γυναίκα, η ταβέρνα και το ζάρι·
αυτά κάνουν την καρδιά μου να αισθάνεται χαρά.
Cecco Angiolieri
§ 1 Βάκχος
Ο Βάκχος ήταν ο ρωμαϊκός θεός του κρασιού και του ποτού, ενώ η Αφροδίτη η θεά της ομορφιάς και, κατ’ επέκταση, του σεξ. «Βάκχος, καπνός και Αφροδίτη κάνουν τον άνθρωπο στάχτη» είναι μια παλιά ιταλική παροιμία. Δεν είναι αλήθεια: εκείνο που κάνει στάχτη είναι η κατάχρηση και το πάθος. Δηλαδή, όπως έχουμε επανειλημμένα τονίσει, η απουσία ορίου. Ένα ποτήρι κρασί κάνει καλό στον οργανισμό. Μια πίπα παράγει στάχτη, δεν μετατρέπει σε στάχτη τον καπνιστή. Όσο για την Αφροδίτη, χωρίς τη δύναμη του σεξουαλικού ενστίκτου η ζωή θα έσβηνε. Όμως «est modus in rebus»: χρειάζεται η αίσθηση του μέτρου. Αυτή είναι ο μεγάλος εχθρός όσων κερδοσκοπούν πάνω στις εξαρτήσεις και τις εξουσιάζουν.
Ένας Άγγλος πολιτικός, ο Clement Freud —εγγονός του Sigmund, όπως και η ιδιοφυΐα της προπαγάνδας Edward Bernays— είπε κάποτε: «αν αποφασίσεις να σταματήσεις το κάπνισμα, το ποτό και τον έρωτα, δεν είναι ότι ζεις περισσότερο· σου φαίνεται απλώς πιο μεγάλη η ζωή»204. Και αυτό —πέρα από το κομψό χιούμορ— είναι ψευδές. Από κανέναν δεν πρέπει να ζητείται να παραιτηθεί από τις απολαύσεις της ζωής, αλλά να μην τις αφήσει να γίνουν εξαρτήσεις.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όσον αφορά το πάθος του ποτού. Πάθος ακριβώς, όχι μια ήρεμη συνήθεια με αρχαίες κοινωνικές και πολιτισμικές καταβολές. Λίγα θα μπορούσαμε να κατανοήσουμε από τους λατινικούς και μεσογειακούς λαούς χωρίς το κρασί, ή από τους γερμανικούς χωρίς την μπύρα. Η μέθη υπήρξε πάντοτε το συνηθέστερο πάθος, μια ανεκτή κοινωνική ασθένεια. Για να ζαλιστεί κανείς, για να ξεχάσει την κούραση, τις έγνοιες, τη φτώχεια και τις στενοχώριες, για να βρίσκεται με παρέα στο εύθυμο περιβάλλον των ταβερνών. Γενικά, ένα πάθος κυρίως ανδρικό.
Το πρόβλημα της υπερβολής, δηλαδή του αλκοολισμού, όπως έγραψε ο Francis Scott Fitzgerald205, είναι ότι «στην αρχή εσύ πίνεις ένα ποτήρι, μετά το ποτήρι πίνει εσένα». Για μερικές δεκαετίες φάνηκε ότι η μέθη βρισκόταν σε υποχώρηση, νικημένη από άλλες εξαρτήσεις, όμως τα τελευταία χρόνια επανήλθε δυναμικά, ιδίως μεταξύ των νεότερων, με κορυφώσεις αυξήσεως ανάμεσα σε κορίτσια και νεαρές γυναίκες.
Το ποτό αποτελεί μέρος της υποκουλτούρας της «έκστασης» και της υπερβολής, η οποία δεν περιορίζεται πλέον στις ταβέρνες, όπου η υπερβολή αφορούσε κυρίως το κρασί —την μπύρα στη βόρεια Ευρώπη—, αλλά έχει μεταφερθεί στις ντισκοτέκ, στα παμπ, στους χώρους της λεγόμενης movida, της βραδινής και νυχτερινής εξόδου που από τις μητροπόλεις έχει πλέον εξαπλωθεί και στην επαρχία.
Στην Ισπανία αποτελεί επικίνδυνη μόδα μιας ολόκληρης γενιάς το λεγόμενο botellón, το φαινόμενο κατά το οποίο πολυάριθμες ομάδες νέων συγκεντρώνονται σε υπαίθριους χώρους για να καταναλώσουν αλκοολούχα ποτά, συχνά μαζί με καπνό, χασίς και μαριχουάνα. Η θεσμική απάντηση, μπροστά στην εξάπλωση του φαινομένου και των συναφών εγκλημάτων —ακόμη και σεξουαλικού χαρακτήρα—, υπήρξε μια άθλια φεμινιστική εκστρατεία με το σύνθημα «sola y borracha, quiero volver a casa» («μόνη και μεθυσμένη, θέλω να επιστρέψω σπίτι»). Σαν ένα κοινωνικό φαινόμενο, στο οποίο στις μαζικές συγκεντρώσεις συνδυάζονται οι σοβαρότερες εξαρτήσεις, να είναι κατακριτέο επειδή οδηγεί σε βιασμούς και όχι καθαυτό.
Καμία θεσμική προσπάθεια δεν γίνεται για να πεισθούν οι άνθρωποι σχετικά με τον αρνητικό χαρακτήρα του φαινομένου, τους κινδύνους, την απώλεια διαύγειας, αυτοκυριαρχίας και αξιοπρέπειας που προκαλεί η κατάχρηση αλκοόλ. Ο αμοραλιστικός ελευθεριακός ατομικισμός νομιμοποιεί οριακές συμπεριφορές, στοχοποιώντας μόνο ορισμένες από τις συνέπειές τους —έστω και βαρύτατες— για ιδεολογικούς λόγους.
Στην Ιταλία αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο ο αριθμός των καταναλωτών αλκοόλ, ιδίως μεταξύ των γυναικών. Αυτό επιβεβαιώνει η τελευταία διαθέσιμη έκθεση του Υπουργού Υγείας, σχετικά με το 2023.206 Το 67,1% του ιταλικού πληθυσμού ηλικίας άνω των έντεκα ετών κατανάλωσε κατά την περίοδο αναφοράς τουλάχιστον ένα αλκοολούχο ποτό: τριάντα έξι εκατομμύρια άνθρωποι, μία ποσοστιαία μονάδα περισσότερο από το προηγούμενο έτος.
Η διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα μειώνεται: το ποσοστό παραμένει υψηλότερο στους άνδρες (77,4%), αλλά είναι σημαντικό και στις γυναίκες (57,5%). Το 19,3% των καταναλωτών, δηλαδή περισσότεροι από δέκα εκατομμύρια άνθρωποι, πίνει καθημερινά. Η αύξηση είναι εντονότερη μεταξύ των γυναικών, από 56,1% σε 57,5%. Κατά την τελευταία δεκαετία, το ποσοστό των γυναικών που καταναλώνουν αλκοόλ περιστασιακά αυξήθηκε από 39,3% σε 46,9%, ενώ το ποσοστό εκείνων που πίνουν εκτός γευμάτων εκτινάχθηκε από 15,6% σε 23,2%.
Το αλκοολούχο ποτό που καταναλώνεται περισσότερο είναι το κρασί (44,1%), ακολουθούμενο από την μπύρα (30,8%), τα οινοπνευματώδη υψηλού βαθμού (10,3%) και τα κοκτέιλ (6,2%). Εδραιώνεται επίσης η συνήθεια του binge drinking, δηλαδή της υπερβολικής καταναλώσεως αλκοόλ μέσα σε περιορισμένο χρονικό διάστημα. Το φαινόμενο αυξάνεται σταθερά και αφορά έναν στους πέντε νέους. Επικρατεί στους άνδρες, αλλά κερδίζει έδαφος και μεταξύ των γυναικών.
Η συνήθεια αυτή, που εισήχθη από τη βόρεια Ευρώπη, αποτελεί «επικίνδυνο φαινόμενο τόσο για την υγεία όσο και για τις επικίνδυνες συμπεριφορές που απορρέουν από αυτήν, εξαιτίας της μειώσεως της αντιλήψεως του κινδύνου, η οποία παρατηρείται ήδη από την κατανάλωση ενός ή δύο ποτηριών και η οποία, προοδευτικά, οδηγεί σε αλκοολική δηλητηρίαση και μπορεί να φθάσει μέχρι το αλκοολικό κώμα»207.
Η διαπίστωση της εκτάσεως του φαινομένου —που συνδέεται επίσης με την ταυτόχρονη λήψη τοξικών ψυχοδραστικών ουσιών— περιορίζεται στις στατιστικές και στις επιφανειακές δηλώσεις. Λείπει ο κοινωνικός συναγερμός. Παρακολουθούμε εξαιρετικά έντονες εκστρατείες γύρω από ελευθεριακά ζητήματα και τα λεγόμενα νέα δικαιώματα, αλλά καμία σοβαρή παρέμβαση δεν εργάζεται για τον περιορισμό του φαινομένου της κατάχρησης αλκοόλ. Καθώς έχουν καταρρεύσει οι ανασχετικοί μηχανισμοί των κοινών αρχών, απουσιάζει και η θετική προπαγάνδα που θα παρότρυνε σε υγιείς συμπεριφορές και σε έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Το προφανές είναι ότι ολόκληρο το μιντιακό, πολιτιστικό και ψυχαγωγικό σύστημα εργάζεται για να απομακρύνει τα τελευταία ηθικά εμπόδια και τα εμπόδια της κοινής λογικής που αντιστέκονται στη γενίκευση των εξαρτήσεων. Το αλκοολικό κώμα αγοριών και κοριτσιών έχει πλέον γίνει μία από τις συνήθεις περιπτώσεις που αντιμετωπίζουν τα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών τα Σαββατοκύριακα. Ένοχοι είναι οι δημόσιοι θεσμοί που κερδίζουν από τη φορολογία, η μιντιακή και πολιτιστική εξουσία και ο κόσμος των ΜΚΟ (Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων), ο οποίος είναι απασχολημένος με εντελώς διαφορετικές υποθέσεις.
Οι αριθμοί είναι δραματικοί. Γίνεται λόγος για είκοσι χιλιάδες θανάτους τον χρόνο στην Ιταλία που οφείλονται άμεσα στο αλκοόλ, την ψυχοτρόπο ουσία που προκαλεί τα περισσότερα θύματα. Αυτά είναι τα στοιχεία που προκύπτουν από την ογκώδη έκθεση Indagine sull’Alcolismo in Italia [Έρευνα για τον αλκοολισμό στην Ιταλία].208 Από το 2008 έως το 2017, στην Ιταλία καταγράφηκαν τετρακόσιες τριάντα πέντε χιλιάδες θάνατοι από ασθένειες που σχετίζονται με το αλκοόλ, συμπεριλαμβανομένων ατυχημάτων, ανθρωποκτονιών και αυτοκτονιών που οφείλονται σε αυτό. Πίνει κανείς παντού, οποιαδήποτε ώρα και κυρίως στις νεότερες ηλικιακές ομάδες του πληθυσμού.
Πάρα πολλοί συνδέουν το αλκοόλ με την κοινωνικότητα, τη χαλάρωση, την ευχαρίστηση και την ανεμελιά (63,4%)· μόνο το ένα τέταρτο το συνδέει με αρνητικές έννοιες, όπως η φυγή από τα προβλήματα, η απώλεια ελέγχου και ο κίνδυνος (25,6%). Μόνο ένα απογοητευτικό ένα τρίτο των Ιταλών το θεωρεί σημαντικό πρόβλημα, έναντι των δύο τρίτων που είχε καταγράψει η πρώτη σοβαρή έρευνα (1984). Μεταξύ των πολύ νέων, το αλκοόλ συνδέεται με στιγμές διασκέδασης και με το «σπάσιμο των ορίων» (sballo): το 28,6% πίνει σε παμπ, το 21,4% σε ντισκοτέκ και μόνο δύο στους δέκα στο τραπέζι. Το αλκοολούχο ποτό έχει πλέον γίνει η τελετουργία μετάβασης που σηματοδοτεί το τέλος της παιδικής ηλικίας, με μικρή πλέον διαφοροποίηση ανάμεσα στα δύο φύλα. Πάνω από τους μισούς ανηλίκους αγοράζουν αλκοολούχα ποτά, παρότι η ιταλική νομοθεσία το απαγορεύει.
Ο κύκλος κλείνει: για να χρησιμοποιήσουμε μια μεταφορά του Nietzsche, η κοινωνία των εξαρτήσεων κατόρθωσε μέσα σε δύο περίπου δεκαετίες να νικήσει τον Απόλλωνα —τη λογικότητα, την προσωπική και κοινωνική τάξη, εχθρό του χάους— και να τοποθετήσει στον θρόνο τον Διόνυσο, τον θεό της μέθης, του χάους, της υπερβάσεως του προσωπικού Εγώ, της επιθυμίας στην πιο ενστικτώδη και παράλογη μορφή της.
§ 2 Το κάπνισμα του καπνού, η μοναδική εξάρτηση που καταπολεμάται. Και ο άλλος καπνός;
Το κράτος-διακινητής εκδηλώνεται πλήρως στην Ιταλία μέσα από το σύστημα των καπνικών προϊόντων. Το κάπνισμα αποτελεί μαζική συνήθεια εξαιρετικά προσοδοφόρα για το δημόσιο ταμείο, το οποίο εισπράττει ετησίως από δώδεκα έως δεκαπέντε δισεκατομμύρια ευρώ από ειδικούς φόρους καταναλώσεως, ΦΠΑ και άλλες επιβαρύνσεις, διατηρώντας για τον εαυτό του το μονοπώλιο της εγχώριας παραγωγής και αναθέτοντας στο κλειστό σύστημα των καπνοπωλείων τη νόμιμη πώληση τσιγάρων, πούρων και καπνού.209
Παρότι μειώνεται, η συνήθεια του καπνίσματος αφορά στην Ιταλία περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού, τροφοδοτώντας επίσης ένα ανθηρό λαθρεμπόριο.210 Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το κάπνισμα καπνού αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για την υγεία και τον πρώτο παράγοντα κινδύνου για τις χρόνιες μη μεταδοτικές ασθένειες. Στην Ιταλία αποδίδονται στο κάπνισμα του καπνού περισσότεροι από ενενήντα χιλιάδες θάνατοι ετησίως —το 20,6% του συνόλου των θανάτων μεταξύ των ανδρών και το 7,9% του συνόλου μεταξύ των γυναικών—, με άμεσο και έμμεσο κόστος που υπερβαίνει τα είκοσι έξι δισεκατομμύρια ευρώ.211
Εφόσον δεν υπάρχει λόγος να αμφιβάλλουμε για την αλήθεια των στατιστικών που αναφέρθηκαν, η σκέψη προκύπτει αυθόρμητα: γιατί λοιπόν το κάπνισμα είναι τόσο διαδεδομένο; Ως προς το ότι το κάπνισμα βλάπτει υπάρχει ομοφωνία, και το ότι πρόκειται για πραγματική εξάρτηση το αποδεικνύει η εμπειρία πάρα πολλών ανθρώπων, οι οποίοι δυσκολεύονται να το διακόψουν ή να μειώσουν την κατανάλωση.
Πέρα από τις βαθιά ριζωμένες συνήθειες, οι οποίες σε ορισμένα περιβάλλοντα και χώρες ανήκουν ακόμη και στην υλική κουλτούρα, το κάπνισμα του καπνού κινεί τεράστια συμφέροντα. Και όχι μόνο φορολογικά, βεβαίως. Αν όλοι σταματούσαν να καπνίζουν, το κράτος θα έχανε σημαντικά έσοδα και θα αναγκαζόταν να αναζητήσει άλλες μορφές φορολογίας. Επομένως, δεν μπορεί να οργανώσει αντικαπνιστικές εκστρατείες μεγάλης κλίμακας. Η αλυσίδα παραγωγής και διανομής του καπνού είναι ισχυρή και καλά οργανωμένη, παρότι στη χώρα μας ισχύει απαγόρευση της άμεσης διαφήμισης. Στο εξωτερικό δεν συμβαίνει το ίδιο.
Ένα παράδειγμα συγκαλυμμένης προπαγάνδας υπέρ του καπνίσματος ανάγεται, για άλλη μια φορά, στον Edward Bernays. Ενώ του είχε ανατεθεί μια κυβερνητική εκστρατεία υπέρ της γυναικείας χειραφέτησης —και ταυτόχρονα πληρωνόταν από μια εταιρεία παραγωγής τσιγάρων—, οργάνωσε μια σειρά φωτογραφικών σκηνών και σχεδίων προς δημοσίευση στον Τύπο, στα οποία εμφανίζονταν επιτυχημένες γυναίκες σε διάφορα επαγγέλματα, όλες ανεξαιρέτως με ένα τσιγάρο στο στόμα. Το κάπνισμα θεωρούνταν τότε ανάρμοστο για τις γυναίκες —ήταν η δεκαετία του 1930—, αλλά η εκστρατεία αύξησε σημαντικά τον αριθμό των γυναικών που κάπνιζαν, συνδέοντας το κάπνισμα με την επιτυχία.
Πρέπει να αναγνωριστεί ότι εδώ και χρόνια, ύστερα από την αυξανόμενη ευαισθησία για θέματα υγείας, η συνήθεια του καπνίσματος αντιμετωπίζεται αρνητικά. Θεσπίστηκε η απαγόρευση του καπνίσματος στους κινηματογράφους και στα θέατρα, στα μέσα μεταφοράς και στους δημόσιους χώρους, εκτός από ειδικά οριοθετημένες περιοχές, για την προστασία των μη καπνιστών. Πρόκειται για μέτρα που δημιούργησαν γύρω από το κάπνισμα μια αρνητική προκατάληψη.
Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά σε μια εξάρτηση που καταπολεμάται ενεργά; Όχι ακριβώς, και όχι μόνο εξαιτίας των συμφερόντων στα οποία αναφερθήκαμε. Υπάρχει πράγματι μια τεράστια αντίφαση ανάμεσα στο κλίμα κοινωνικής αποδοκιμασίας απέναντι στο κάπνισμα καπνού και στην αδιαφορία, όταν όχι και στην ανοικτή επιδοκιμασία, απέναντι στο κάπνισμα «στριφτών», «τσιγαριλικιών», χόρτου, μαριχουάνας και παρόμοιων ουσιών, ακόμη και χασίς. Και πάντοτε στο όνομα του ελευθεριακού ατομικισμού και της τεχνητά διαδεδομένης πεποιθήσεως ότι η κατανάλωση αυτών των ουσιών δεν έχει αρνητικές συνέπειες και δεν προκαλεί εξάρτηση.
Στο ζήτημα αυτό υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες και το αντι-απαγορευτικό ρεύμα γίνεται ολοένα ισχυρότερο, ενισχυόμενο από το κυρίαρχο κλίμα και από τις πιέσεις πολύ ισχυρών κύκλων, έτοιμων να επενδύσουν σημαντικά ποσά για να δημιουργήσουν ευνοϊκή κοινή γνώμη υπέρ της ελεύθερης χρήσεως των λεγόμενων «ελαφρών ναρκωτικών».
Η δημοφιλέστερη ουσία είναι αναμφίβολα η μαριχουάνα, η οποία έχει νομιμοποιηθεί σε ορισμένες χώρες και εν μέρει και στην Ιταλία.212 Η σημαντικότερη δραστική ουσία που περιέχεται στη μαριχουάνα είναι η δέλτα-9-τετραϋδροκανναβινόλη (THC), μια παραισθησιογόνος ουσία. Η ποσότητα THC —της ίδιας ψυχοδραστικής ουσίας που υπάρχει και στο χασίς— καθορίζει την ισχύ και τα αποτελέσματά της.
Δρα στον εγκέφαλο και περνά γρήγορα από τους πνεύμονες στο αίμα. Η ουσία μεταφέρεται στα όργανα διασχίζοντας το σώμα, συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου, όπου συνδέεται με συγκεκριμένες νευρικές περιοχές υποδοχέων. Πολλοί από αυτούς βρίσκονται στις εγκεφαλικές περιοχές που επηρεάζουν την ευχαρίστηση, τη μνήμη, τη σκέψη, τη συγκέντρωση, την αντίληψη του χρόνου και τον συντονισμό των κινήσεων.
Λίγα λεπτά μετά την εισπνοή καπνού μαριχουάνας, η καρδιά αρχίζει να χτυπά ταχύτερα, οι βρογχικές οδοί διευρύνονται και τα αιμοφόρα αγγεία των ματιών διαστέλλονται, προκαλώντας το χαρακτηριστικό κοκκίνισμα. Η καρδιακή συχνότητα μπορεί να αυξηθεί κατά είκοσι ή περισσότερους παλμούς ανά λεπτό. Η THC προκαλεί ευφορία δρώντας στο σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου και διεγείροντας την απελευθέρωση ντοπαμίνης. Όποιος κάνει χρήση μαριχουάνας μπορεί να βιώσει ευχάριστες αισθήσεις, τα χρώματα και οι ήχοι μπορεί να φαίνονται πιο έντονα και ο χρόνος να μοιάζει ότι κυλά πολύ αργά. Η ευφορία υποχωρεί ύστερα από λίγο και το άτομο μπορεί να αισθανθεί κούραση ή κατάθλιψη. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται άγχος, φόβος, καχυποψία ή πανικός.
Από έξι έως δέκα τοις εκατό των θυμάτων θανατηφόρων ατυχημάτων βρίσκονται θετικοί στην THC. Μία μόνο δόση αλλοιώνει την ικανότητα οδήγησης οχήματος. Αν ληφθεί μαζί με αλκοολούχες ουσίες, οι επιδράσεις εντείνονται.
Όποιος κάνει χρήση μαριχουάνας συναντά μεγαλύτερες δυσκολίες να διακόψει το κάπνισμα καπνού, ενώ δεν είναι σπάνιοι οι ερεθισμοί και οι κοκκινίλες στο στόμα και στον λαιμό, συνοδευόμενες από βήχα. Ο τακτικός χρήστης μπορεί να παρουσιάσει αναπνευστικά προβλήματα παρόμοια με εκείνα που πλήττουν τους καπνιστές καπνού, μεγαλύτερη συχνότητα αναπνευστικών παθήσεων και πνευμονικών λοιμώξεων, καθώς και τάση προς απόφραξη των αεραγωγών. Ο καρκίνος των πνευμόνων και των αναπνευστικών οδών μπορεί να ευνοείται από το κάπνισμα μαριχουάνας, η οποία περιέχει κατά 50 έως 70% περισσότερους καρκινογόνους υδρογονάνθρακες σε σχέση με τον καπνό του τσιγάρου.
Ο καρδιακός κίνδυνος για κάποιον που έχει καπνίσει μαριχουάνα είναι τέσσερις φορές υψηλότερος από το φυσιολογικό κατά την πρώτη ώρα μετά τη χρήση. Από την άποψη των διανοητικών επιδόσεων, οι μαθητές και φοιτητές που καπνίζουν έχουν χαμηλότερους βαθμούς και μικρότερες πιθανότητες να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους σε σχέση με τους μη καπνιστές. Η χρήση μαριχουάνας συνδέεται ορισμένες φορές με κατάθλιψη, άγχος και διαταραχές προσωπικότητας.
Οι αρνητικές επιδράσεις των κανναβινοειδών στη μνήμη και στη μάθηση μπορεί να διαρκέσουν ημέρες ή εβδομάδες. Η τακτική χρήση μαριχουάνας ευνοεί προβλήματα σε δραστηριότητες που απαιτούν προσοχή, μνήμη και μάθηση. Όποιος καπνίζει μαριχουάνα μία φορά την ημέρα μπορεί να λειτουργεί σταθερά σε μειωμένο διανοητικό επίπεδο. Ευτυχώς, όποιος σταματήσει μπορεί να ανακτήσει πολλές γνωστικές ικανότητες, αλλά τα παιδιά που γεννιούνται από γυναίκες οι οποίες έκαναν χρήση μαριχουάνας κατά την εγκυμοσύνη παρουσιάζουν αλλοιωμένες αντιδράσεις στα οπτικά ερεθίσματα.
Από όλα αυτά συνάγεται ότι η παρατεταμένη χρήση κάνναβης μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση· τα συμπτώματα της στερητικής κρίσεως μπορούν να καταστήσουν δύσκολη τη διακοπή, εξαιτίας ευερεθιστότητας, δυσκολίας στον ύπνο, άγχους και επιθετικότητας.
Επομένως, αν το κάπνισμα καπνού ασφαλώς βλάπτει και η ευαισθητοποίηση κατά του καπνίσματος πρέπει να ενθαρρύνεται, το κάπνισμα κανναβινοειδών δεν είναι χωρίς συνέπειες. Γιατί υπάρχει αυτή η διαφορά στην κυρίαρχη αφήγηση; Ποιος ωφελείται από αυτήν, αν όχι οι συνήθεις εξουσιαστικοί μηχανισμοί; Έχει νόημα να καπνίζει κανείς «τσιγαριλίκια» και «στριφτά»; Είναι παράβαση των κανόνων, πόζα, ετεροκατευθυνόμενο αγελαίο πνεύμα; Και πάνω απ’ όλα, είναι πράγματι αλήθεια ότι τα «τσιγαριλίκια» δεν έχουν συνέπειες και ότι οι εξαρτήσεις κάνουν τον άνθρωπο να αισθάνεται καλά;
§ 3 Εξάρτηση από το σεξ
Σημειώσεις:
204 C. Freud (1924–2009), συγγραφέας και Βρετανός φιλελεύθερος βουλευτής. Η φράση καταγράφηκε από την εφημερίδα The Observer στις 27.12.1964.
205 Francis Scott Fitzgerald (1894–1940), Αμερικανός συγγραφέας της γενιάς των «Roaring Twenties» («ξέφρενων εικοσάχρονων»). The Curious Case of Benjamin Button (1922), The Great Gatsby (1925), Tender Is the Night (1934).
206 Fazion, Consumo di alcol: qual è la situazione italiana? [Κατανάλωση αλκοόλ: ποια είναι η κατάσταση στην Ιταλία;], Fondazione Umberto Veronesi, 6 Αυγούστου 2024.
207 Ό.π.
208 Alcol in Italia: 435mila morti in dieci anni. Ecco l’identikit dei bevitori, delle motivazioni e degli effetti in una ricerca Eurispes-Enpam [Αλκοόλ στην Ιταλία: 435.000 θάνατοι σε δέκα χρόνια. Το προφίλ των καταναλωτών, των κινήτρων και των συνεπειών σε έρευνα Eurispes-Enpam], Quotidiano Sanità, 17 Οκτωβρίου 2018.
209 Fumo e tasse: ecco l’incredibile cifra che lo Stato incassa per ogni pacchetto di sigarette [Κάπνισμα και φόροι: ιδού το απίστευτο ποσό που εισπράττει το κράτος για κάθε πακέτο τσιγάρων], Rete Sud Audio, 9 Αυγούστου 2025.
210 ΠΟΥ, Si consuma meno tabacco nel mondo: fuma il 22,4% degli italiani [Καταναλώνεται λιγότερος καπνός στον κόσμο: καπνίζει το 22,4% των Ιταλών], Euronews, 17 Ιανουαρίου 2024.
211 Tabagismo [Κάπνισμα], Ministero della Salute, χ.χ.
212 Οι πληροφορίες της παραγράφου έχουν ληφθεί από: www.tossicodipendenza.org/disintossicazione-droghe/marijuana.htm.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου