Η σύνθεση σχολαστικής θεολογίας και υπαρξισμού στην τριαδολογία της δυτικής Χριστιανοσύνης: Karl Barth και Karl Rahner (5)

Συνέχεια από:  Πέμπτη 9 Ιουλίου 2026

Η σύνθεση σχολαστικής θεολογίας και υπαρξισμού στην τριαδολογία της δυτικής Χριστιανοσύνης: Karl Barth και Karl Rahner

ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΓ. ΣΙΣΚΟΥ
Πηγή: Περιοδικό ΘΕΟΛΟΓΙΑ 88, 4 (2017)

3. Karl Rahner

3.3 Οἱ ὑποστατικές σχέσεις τῆς Ἁγίας Τριάδος μὲ τοὺς ἀνθρώπους

Γιὰ τὸν Κ. Rahner τὸ κάθε πρόσωπο τῆς Ἁγίας Τριάδος συστήνει ἰδική, ξεχωριστή σχέση μὲ τοὺς ἀνθρώπους. Μάλιστα, λόγῳ τοῦ θεμελιώδους ἀξιώματος περὶ ταυτίσεως οἰκονομικῆς καὶ ἀιδίου Ἁγίας Τριάδος, κάθε Θεία Ὑπόσταση κοινωνεῖ τὸ ὑποστατικό της ἰδίωμα στοὺς ἀνθρώπους. Αὐτὸ κατὰ τὸν Κ. Rahner α) ἐξασφαλίζει τὴν πραγματικότητα τῶν Θείων Ὑποστάσεων ὡς τέτοιων, β) ἐξασφαλίζει μιὰ ὀντολογία σχέσης μεταξὺ τῶν Θείων Προσώπων εἰς τρόπον ποὺ νὰ μὴ θεωροῦνται αὐτόνομα, διότι μὲ τὸν τρόπο ποὺ σχετίζονται εἰς ἄλληλα ἀιδίως, μὲ τὸν αὐτὸν τρόπο σχετίζονται καὶ μὲ τοὺς ἀνθρώπους62, γ) ἐξοβελίζει τὸν κίνδυνο τῆς συγχώνευσής τους κάτω ἀπὸ τὴν τέλεια ἁπλότητα τῆς Θείας Οὐσίας. Ἔτι περαιτέρω, στὸ πλαίσιο μιᾶς ὑπαρξιστικῆς ἀνάλυσης γίνεται λόγος περὶ ὑποστατικῆς ἐλευθερίας τῶν Θείων Προσώπων (ἄρα ἐμμέσως πλην σαφῶς περὶ ὑποστατικῆς θελήσεως αὐτῶν) καὶ συναφῶς περὶ ὑποστατικῆς ἐνεργείας ἑκάστου Προσώπου τῆς Ἁγίας Τριάδος. Ως πλαίσιο παραμένει, ὅπως παραπάνω, ἡ ὑπαρξιακὴ ἀνάλυση τοῦ δόγματος τῆς Ἁγίας Τριάδος καὶ ἡ ἄρνηση τῆς σχολαστικῆς ἑρμηνείας, ἡ ὁποία κάτω ἀπὸ τὸ actus purus ἐξαλείφει τὴν παρουσία τῶν Θείων Υποστάσεων

3.4 Ἡ ταύτιση τοῦ τρόπου ὑπάρξεως τῶν Θείων Προσώπων μὲ τὶς ἄκτιστες ἐνέργειες

Περνώντας στὴν ἀνάλυση τῶν ἰδιωμάτων τοῦ Θεοῦ, ὅπως αὐτὰ ἐκτίθενται στὰ κλασικὰ ἐγχειρίδια δογματικῆς τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας, ὁ Κ. Rahner ἀναζητεῖ τὴν ὑπαρξιακή σημασία τους γιὰ τὸν ἄνθρωπο. Τὸ συμπέρασμα στὸ ὁποῖο καταλήγει εἶναι ὅτι τὰ θεῖα ἰδιώματα φανερώνουν τὸ Πρόσωπο τοῦ Θεοῦ καὶ ὄχι τὴν Οὐσία Του. Ἀναλυτικότερα, οἱ ἐνέργειες ἑνὸς ὄντος ἀποκαλύπτουν τὸ πρόσωπό του. Τὸ ἴδιο πρᾶγμα συμβαίνει καὶ στὸν Θεό. Γίνεται σαφὲς ὅτι οἱ ἐνέργειες ταυτίζονται μὲ τὸ πρόσωπο καὶ μποροῦν ἀβίαστα νὰ χαρακτηριστοῦν ὡς τρόπος ὑπάρξεως τοῦ προσώπου. Επομένως, αὐτὸ ποὺ γνωρίζει ὁ ἄνθρωπος δὲν εἶναι τὸ «τί» τῆς Θείας Οὐσίας, ἀλλὰ τὸ «ποιός» τῶν Θείων Ὑποστάσεων κατὰ τὴ διαλεκτική σχέση ποὺ αὐτὲς δημιουργοῦν μὲ τὸν ἄνθρωπο. Τὰ ἰδιώματα τοῦ Θεοῦ, χωρὶς τὴ συγκεκριμένη ἑρμηνευτικὴ ἀνάλυση, παραπέμπουν στὴν ἀπρόσωπη οὐσιοκρατία τῆς τέλειας καὶ ἁπλῆς Θείας Οὐσίας. Τὸ Πρόσωπο εἶναι αὐτὸ ποὺ σώζει μιὰ βαθύτερη σημασία καὶ ἕνα ἀληθινὸ σωτηριολογικό νόημα γιὰ τὸν ἄνθρωπο ἀναφορικὰ μὲ τὴν ἔννοια τῶν ἰδιωμάτων τοῦ Θεοῦ, διότι τὰ Θεῖα ἰδιώματα ἀποκαλύπτουν τὸν τρόπο ὑπάρξεως τοῦ Θεοῦ σὲ σχέση μὲ τὸν ἄνθρωπο. Ἔχοντας ὅμως ὡς θεμελιῶδες ἀξίωμα ὁ Κ. Rahner τὴν ταύτιση τῆς οἰκονομικῆς καὶ τῆς ἀιδίου Ἁγίας Τριάδος, οἱ ἐνέργειες τοῦ Θεοῦ ταυτίζονται τόσο μὲ τὸν τρόπο ὑπάρξεώς Του ἀιδίως, ὅσο καὶ μὲ τὶς ἴδιες τὶς Θεῖες Ὑποστάσεις. Αὐτὸ παραμένει συνεπές στὶς σχολαστικές προϋποθέσεις τῆς δυτικῆς θεολογίας μὲ βάση τὸ actus purus, τὸ ὁποῖο εἶναι ἡ Θεία Οὐσία, ἡ ὁποία εἶναι οἱ Θεῖες Ὑποστάσεις:

Οἱ τελευταῖες δύο περίοδοι τοῦ ὡς ἄνω ἀποσπάσματος ἀποκαλύπτουν ἕνα γεγονὸς ἐξαιρετικῆς σημασίας. Ο Κ. Rahner, ὡς πιστὸς ρωμαιοκαθολικός, δὲν μπορεῖ νὰ ἀπαλλαγεῖ ἀπὸ τὴ σχολαστικὴ ἑρμηνεία τοῦ Θεοῦ ὡς ens neccessarium, ὁπότε ἡ ὑπαρξιακὴ ἑρμηνεία, τὴν ὁποία κτίζει, δημιουργεῖ τὴ διελκυστίνδα μεταξὺ τῆς Θείας Οὐσίας ὡς ἀναγκαιότητας καὶ τοῦ Προσώπου ὡς ἐλευθερίας. Κατ' αὐτὸν τὸν τρόπο, χωρὶς νὰ ἀρνηθεῖ τὴ σχολαστική παράδοση, ἐλευθερώνεται ἀπὸ αὐτήν, ἀποδίδοντας στο πρόσωπο τὴν ἐλευθερία καὶ στὴ φύση τὴν ἀναγκαιότητα65. Ὁ Θεὸς δὲν φανερώνεται στὸν ἄνθρωπο ὡς ἀναγκαία τελειότητα, ἀλλὰ ὡς ἐλεύθερο Πρόσωπο τὸ ὁποῖο διὰ τῆς βουλήσεώς Του ἐγκύπτει στὶς ἀνάγκες τοῦ ἀ«Ασφαλώς, αυτές οι ελεύθερες στάσεις που ο Θεός υιοθέτησε απέναντι στον κόσμο έχουν, τρόπον τινά, μια μεταφυσική δομή, η οποία πηγάζει από την αναγκαία φύση του Θεού· ωστόσο η στάση που πράγματι υιοθετείται δεν καθορίζεται μονοσήμαντα ως συνέπεια αυτής της δομής... Επομένως, σε σχέση με αυτόν τον Θεό της Καινής Διαθήκης, εκείνο από το οποίο εξαρτώνται τα πάντα για τον άνθρωπο είναι ο τρόπος με τον οποίο ο Θεός πράγματι συμπεριφέρεται απέναντι στο πρόσωπο, και όχι απλώς το πώς είναι κατ’ ανάγκην καθ’ εαυτόν.»]

"οι άνθρωποι θέλησαν να κάνουν την έξοδο από τις λογικές αποδείξεις και την έξοδο από τον σολιψισμό του θρησκευτικού συναισθήματος." 

 

ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ ΤΟΝ ΧΑΙΝΤΕΓΚΕΡ ΕΧΘΡΟΣ ΤΟΥΣ ΗΤΑΝ Ο ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΙΣΜΟΣ. Ο ΟΠΟΙΟΣ ΤΟΥΣ ΦΥΛΑΚΙΣΕ ΓΙΑ ΑΙΩΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΝ ΑΚΟΜΗ ΝΑ ΤΙΝΑΞΟΥΝ ΑΠΟ ΠΑΝΩ ΤΟΥΣ ΤΙΣ ΑΛΥΣΣΙΔΕΣ ΤΟΥ. ΕΙΧΕ ΧΑΘΕΙ ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΟΜΩΣ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΓΩΝΙΣΤΗΚΑΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ ΟΙ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΕΩΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΝΑ ΑΠΟΔΕΙΧΘΟΥΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΑΝ ΚΑΙ ΕΠΙΝΟΗΣΑΝ ΜΙΑ ΝΕΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΦΥΣΗ Η ΟΠΟΙΑ ΑΡΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΟΥΛΗΣΗ. ΠΟΤΕ ΓΙΑ ΔΥΝΑΜΗ ΠΟΤΕ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ. ΑΚΟΜΗ ΕΔΩ ΕΙΜΑΣΤΕ.

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΩΣ ΟΜΩΣ ΕΚΑΝΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΤΟ ΚΑΚΟ ΚΑΙ Η ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΖΩΗ. ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΑΝΕΛΑΒΕ Η ΕΒΔΟΜΗ ΤΕΧΝΗ ΜΕ ΘΕΑΜΑΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. Η ΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΕΚΔΙΚΗΣΗ. ΕΤΣΙ ΑΠΟ ΤΟ ΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΑΓΑΠΟΥΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΛΟΓΙΚΟ  ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΙΣΜΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΛΛΟ ΑΝ ΚΑΤΙ ΔΕΝ ΠΑΕΙ ΚΑΛΑ ΕΚΔΙΚΟΥΜΑΣΤΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΑΣ, ΚΑΙ Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΜΟΛΤΜΑΝ ΚΥΡΙΑΡΧΗΣΕ ΜΕ ΤΟ ΕΝΔΥΜΑ ΦΩΤΟΣ ΤΟΥ ΧΟΛΛΥΓΟΥΝΤ. Ο ΤΡΙΤΟΣ ΝΑΟΣ ΕΡΧΕΤΑΙ!!!

Ανάλυση του σχολιού του Amethystos στην ανάρτηση:
Η σύνθεση σχολαστικής θεολογίας και υπαρξισμού στην τριαδολογία της δυτικής Χριστιανοσύνης: Karl Barth και Karl Rahner (5)

Το σχόλιο του Amethystos στο τέλος δεν σχολιάζει απλώς τον Rahner. Προσπαθεί να εντάξει τον Rahner, τον Barth, τον Heidegger και τελικά τον Moltmann μέσα σε μία ενιαία ιστορία της δυτικής θεολογίας.
Ας το διαβάσουμε βήμα-βήμα.
1. «Εχθρός τους ήταν ο σχολαστικισμός»
Αυτό είναι το βασικό κλειδί.
Στο κείμενο που παραθέτεις, ο Σίσκος εξηγεί ότι ο Rahner προσπαθεί να ξεφύγει από τη σχολαστική θεολογία, η οποία είχε περιγράψει τον Θεό ως:
αναγκαίο Ον (ens necessarium),
απόλυτη ουσία,
actus purus (καθαρή ενέργεια),
αντικείμενο λογικών αποδείξεων.
Ο Rahner θεωρεί ότι έτσι χάνεται το πρόσωπο και η ελευθερία του Θεού.
Γι' αυτό μετατοπίζει το κέντρο βάρους από το:
«τι είναι ο Θεός»
στο
«ποιος είναι ο Θεός απέναντί μας».
Ο Amethystos συμφωνεί ότι αυτή η εξέγερση συνέβη πραγματικά. Θεωρεί όμως ότι ήταν σύμπτωμα μιας βαθύτερης ασθένειας:
ότι το Ευαγγέλιο είχε ήδη χαθεί μέσα στη δυτική μεταφυσική.
Γι' αυτό γράφει:
«Είχε χαθεί το Ευαγγέλιο και στη θέση του αγωνίστηκαν για την αλήθεια οι αποδείξεις της υπάρξεως του Θεού».
Δηλαδή:
η θεολογία έπαψε να είναι εμπειρία Θεού και έγινε φιλοσοφική απόδειξη.
2. «Επινόησαν μία νέα ανθρώπινη φύση που αρχίζει από τη βούληση»
Εδώ μπαίνει ο Heidegger αλλά και όλη η νεότερη Δύση.
Ο Amethystos υποστηρίζει ότι από τον ύστερο Μεσαίωνα και μετά ο άνθρωπος δεν ορίζεται πλέον από τον λόγο ή τη σχέση του με τον Θεό αλλά από τη βούληση.
Αυτό εμφανίζεται:
στον Σκώτο,
στον Ockham,
στον Λούθηρο,
στον Kant,
στον Nietzsche,
στον Heidegger,
με διαφορετικές μορφές.
Έτσι η ελευθερία γίνεται το κεντρικό πρόβλημα.
Γι' αυτό γράφει:
«Πότε για δύναμη, πότε για ελευθερία».
Άλλοτε η βούληση παρουσιάζεται ως θέληση για δύναμη (Nietzsche), άλλοτε ως ελευθερία (υπαρξισμός, Rahner κ.λπ.).
3. Γιατί ξαφνικά μιλά για το κακό;
Εδώ συνδέεται άμεσα με τον Moltmann.
Στις αναρτήσεις του για τον Moltmann ο Amethystos επανέρχεται συνεχώς σε ένα θέμα:
μετά το Auschwitz, τους πολέμους και τις καταστροφές του 20ού αιώνα, το βασικό ερώτημα της θεολογίας έγινε:
«Πού είναι ο Θεός μέσα στον πόνο;»
Ο Moltmann απαντά:
στον Σταυρό.
Ο Θεός πάσχει μαζί με τον άνθρωπο.
Ο Θεός εισέρχεται στην ιστορία του πόνου.
Ο Amethystos θεωρεί ότι αυτή η μετατόπιση είναι πολύ βαθύτερη από όσο φαίνεται.
Διότι το πρόβλημα παύει να είναι:
η σωτηρία,
η θέωση,
η νίκη επί του θανάτου,
και γίνεται:
η εξήγηση του πόνου,
η εξήγηση του κακού.
Γι' αυτό γράφει:
«Εξαιρετικώς όμως έκανε την εμφάνισή του το κακό και η προβληματική της σχέσης του με τον κόσμο».
4. «Η ουσία του κακού είναι η εκδίκηση»
Αυτό είναι ίσως το πιο προσωπικό σημείο του σχολίου.
Δεν είναι ακαδημαϊκή θέση.
Είναι δική του ανθρωπολογική ερμηνεία.
Λέει περίπου:
ο σύγχρονος άνθρωπος λατρεύει τον εαυτό του.
Όταν ο κόσμος τον πληγώνει, δεν μετανοεί ούτε θυσιάζεται.
Αντιδρά με εκδίκηση.
Η εκδίκηση γίνεται η βαθύτερη κίνηση του κακού.
Γι' αυτό γράφει:
«Αγαπούμε τον εαυτό μας ... και αν κάτι δεν πάει καλά εκδικούμαστε τον εαυτό μας».
Εδώ θυμίζει αρκετά την ορθόδοξη πατερική ιδέα ότι τα πάθη είναι μορφές φιλαυτίας.
5. «Ο Σταυρός του Moltmann κυριάρχησε με το ένδυμα φωτός του Hollywood»
Αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον σημείο.
Στις αναρτήσεις του για τον Moltmann ο Amethystos συχνά υποστηρίζει ότι η δυτική κουλτούρα μετέτρεψε τον Σταυρό σε θέαμα.
Ο πόνος έγινε κεντρική εικόνα.
Ο τραγικός ήρωας έγινε ο νέος άγιος.
Ο πάσχων έγινε η νέα θρησκευτική μορφή.
Το Hollywood διέδωσε ακριβώς αυτή τη γλώσσα:
λύτρωση μέσω τραύματος,
ηρωική θυσία,
πάθος,
συναισθηματική κάθαρση.
Κατά τον Amethystos, αυτό μοιάζει πολύ περισσότερο με τον σταυρωμένο Θεό του Moltmann παρά με την ορθόδοξη θεολογία της Αναστάσεως και της Θεώσεως.
Γι' αυτό λέει:
«ο Σταυρός του Moltmann κυριάρχησε με το ένδυμα φωτός του Hollywood».
Δηλαδή η θεολογία του πάσχοντος Θεού έγινε μαζική κουλτούρα.
6. «Ο τρίτος ναός έρχεται»
Αυτή είναι αποκαλυπτική φράση.
Στο λεξιλόγιο του Amethystos ο «Τρίτος Ναός» συνήθως δεν σημαίνει απλώς το κτίριο της Ιερουσαλήμ.
Σημαίνει την τελική θρησκευτική σύνθεση.
Μία θρησκεία:
ανθρωποκεντρική,
ιστορική,
συναισθηματική,
βασισμένη στην ελευθερία και στον πόνο
όπου το πρόσωπο του Χριστού χάνει τη μοναδικότητά του.
Δηλαδή βλέπει μια πορεία:
Σχολαστικισμός →
υπαρξισμός →
Rahner →
Barth →
Moltmann →
παγκόσμια θρησκευτική συνείδηση.
Η τελευταία φράση είναι προειδοποίηση ότι αυτή η εξέλιξη οδηγεί σε μια νέα θρησκευτικότητα.
Συνοπτικά
Το σχόλιο λέει ουσιαστικά:
Ο Barth, ο Rahner, ο Heidegger και ο Moltmann επαναστάτησαν εναντίον του σχολαστικισμού.
Η επανάσταση ήταν αναπόφευκτη γιατί η Δύση είχε αντικαταστήσει το Ευαγγέλιο με μεταφυσικές αποδείξεις.
Για να ξεφύγουν από την «αναγκαιότητα της ουσίας» κατέφυγαν στην ελευθερία του προσώπου και της βουλήσεως.
Αυτό όμως οδήγησε τη θεολογία να περιστρέφεται γύρω από το κακό, τον πόνο και την ιστορία.
Ο Moltmann είναι η κορύφωση αυτής της πορείας.
Ο Amethystos θεωρεί ότι έτσι εγκαταλείπεται η πατερική οδός της θεώσεως και προετοιμάζεται μια νέα παγκόσμια θρησκευτικότητα («Τρίτος Ναός»).
Αν θέλεις, μπορώ να σου δείξω και γιατί ο Amethystos θεωρεί τον Moltmann πολύ πιο επικίνδυνο από τον Rahner και τον Barth, κάτι που φαίνεται καθαρά στη σειρά των αναρτήσεών του για τον Moltmann.
Με βάση το ύφος και τις επαναλαμβανόμενες θέσεις του Amethystos στις αναρτήσεις για τον Moltmann, δεν φαίνεται να θεωρεί τον Moltmann απλώς έναν ακόμη δυτικό θεολόγο με προβληματικές θέσεις. Τον βλέπει ως το σημείο όπου καταλήγουν και ολοκληρώνονται οι τάσεις που είχαν ήδη εμφανιστεί στον Barth και στον Rahner.
Η διαφορά είναι η εξής:
Ο Barth και ο Rahner εξακολουθούν να μιλούν πρωτίστως για τον Θεό. Μπορεί, κατά τον Amethystos, να μετακινούν το κέντρο βάρους από την ουσία στο πρόσωπο, από τη μεταφυσική στην ύπαρξη, από την οντολογία στην ιστορία, αλλά ακόμη προσπαθούν να διασώσουν το τριαδολογικό δόγμα και την έννοια της θείας αποκαλύψεως.
Ο Moltmann όμως μεταφέρει το κέντρο από τον Θεό στην ιστορία.
Για τον Moltmann η αλήθεια δεν είναι πλέον πρωτίστως κάτι που υπάρχει αιωνίως στον Θεό, αλλά κάτι που φανερώνεται μέσα στο μέλλον. Η περίφημη «Θεολογία της Ελπίδας» στηρίζεται στην ιδέα ότι η πραγματικότητα του Θεού αποκαλύπτεται μέσα στην ιστορική κίνηση προς το μέλλον.
Αυτό για τον Amethystos είναι τεράστια τομή.
Στην πατερική θεολογία:
η Βασιλεία έρχεται,
αλλά συγχρόνως είναι ήδη παρούσα,
η θέωση είναι εμπειρία ήδη από τώρα,
η αλήθεια δεν εξαρτάται από το μέλλον.
Στον Moltmann, όπως τον διαβάζει ο Amethystos, η αλήθεια μετατίθεται συνεχώς προς το μέλλον.
Γι' αυτό βλέπει έντονη επίδραση του Hegel και του Ernst Bloch.
Δεύτερο σημείο.
Ο Barth ακόμη διατηρεί μια απόσταση μεταξύ Θεού και κόσμου.
Ο Rahner διατηρεί μια μεταφυσική βάση.
Ο Moltmann αρχίζει να μιλά για έναν Θεό που πάσχει ιστορικά.
Το βιβλίο του Ο Εσταυρωμένος Θεός είναι κεντρικό εδώ. The Crucified God
Ο Amethystos πιστεύει ότι εδώ αλλοιώνεται η πατερική διάκριση:
άλλο η ανθρώπινη φύση του Χριστού που πάσχει,
άλλο η θεότητα που παραμένει απαθής.
Κατά την ανάγνωσή του, ο Moltmann εισάγει το πάθος μέσα στην ίδια την τριαδική ζωή του Θεού.
Έτσι το δράμα της ιστορίας μεταφέρεται μέσα στον ίδιο τον Θεό.
Αυτό το θεωρεί εξαιρετικά επικίνδυνο.
Τρίτο σημείο.
Στον Rahner το πρόβλημα είναι η ταύτιση οικονομικής και αΐδιας Τριάδος.
Στον Moltmann αυτή η αρχή αποκτά ιστορικές συνέπειες.
Εάν ο Θεός είναι ό,τι φανερώνεται στην ιστορία, τότε η ιστορία γίνεται το κατεξοχήν θεολογικό κριτήριο.
Εδώ ο Amethystos βλέπει σχεδόν πλήρη εγκατάλειψη της πατερικής μεταφυσικής.
Η αλήθεια αρχίζει να ταυτίζεται με την ιστορική διαδικασία.
Γι' αυτό συχνά συνδέει τον Moltmann με εγελιανά σχήματα.
Τέταρτο και ίσως σημαντικότερο.
Ο Amethystos θεωρεί ότι ο Moltmann προσφέρει τη θεολογία που χρειάζεται ο σύγχρονος κόσμος.
Όχι η Εκκλησία.
Ο σύγχρονος κόσμος.
Δηλαδή:
τραύμα,
θύμα,
πόνος,
καταπίεση,
κοινωνική απελευθέρωση,
ιστορική ελπίδα.
Όλα αυτά γίνονται κεντρικές κατηγορίες.
Έτσι η σωτηρία μεταφράζεται σε ιστορική θεραπεία.
Η ανάσταση μεταφράζεται σε ελπίδα για το μέλλον.
Η βασιλεία μεταφράζεται σε ιστορικό μετασχηματισμό.
Κατά τον Amethystos, αυτό είναι πολύ πιο ελκυστικό για τον σύγχρονο άνθρωπο από τη νηπτική παράδοση, τη μετάνοια και τη θέωση.
Γι' αυτό μιλά για τον «Σταυρό του Moltmann με το ένδυμα φωτός του Hollywood».
Δεν εννοεί ότι ο Moltmann σχετίζεται άμεσα με το Hollywood.
Εννοεί ότι η κουλτούρα του πάσχοντος ήρωα, του τραύματος και της λύτρωσης μέσω του πόνου είναι απόλυτα συμβατή με τη θεολογική ευαισθησία που εκφράζει ο Moltmann.
Τελικά, ο Amethystos φαίνεται να βλέπει την εξής κλίμακα:
Ο σχολαστικισμός χάνει το πρόσωπο του Θεού.
Ο Barth επαναφέρει το πρόσωπο.
Ο Rahner επαναφέρει την υπαρξιακή εμπειρία.
Ο Moltmann μετατρέπει την ιστορία σε τόπο της αλήθειας.
Και από εκεί ανοίγει ο δρόμος για μια καθολική, μεταδογματική θρησκευτικότητα όπου η ελπίδα, ο πόνος και η ανθρώπινη ιστορία γίνονται σημαντικότερα από τη δογματική αλήθεια.
Γι' αυτό, στις αναρτήσεις του, ο Moltmann εμφανίζεται συχνά όχι ως ένα ακόμη στάδιο της δυτικής θεολογίας, αλλά ως η κορύφωση και η ολοκλήρωσή της.