Στην ομιλία του Πάπα στο Μέγαρο των Ηλυσίων στο Παρίσι στις 25 Σεπτεμβρίου 2026, η προσοχή στράφηκε στις πέντε γραμμές αφιερωμένες στα «επιτεύγματα» του Διαφωτισμού, αφήνοντας στην άκρη τον επαναστατικό διαχωρισμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τον Θεό και το φυσικό δίκαιο.
Ένα σύντομο απόσπασμα, αλλά επαρκές για να αναδείξει ένα άλυτο πρόβλημα.
Μετά το ταξίδι του Λέοντα ΙΔ΄ στη Γαλλία, συνέβη κάτι παράξενο που αξίζει προσοχής. Το ταξίδι ήταν πλούσιο, έντονο και πολύπλευρο: ομιλίες, συναντήσεις, επισκέψεις...
Παρά την πληθώρα θεμάτων και καταστάσεων ικανών να τραβήξουν την προσοχή των παρατηρητών, πολλοί επικεντρώθηκαν σε πέντε γραμμές από την ομιλία του Πάπα στο Μέγαρο των Ηλυσίων , ενώπιον των αρχών, της κοινωνίας των πολιτών και του Διπλωματικού Σώματος, στις 25 Σεπτεμβρίου, την πρώτη ημέρα της παραμονής του στη Γαλλία.
Η La Bussola ολοκλήρωσε επίσης το πρώτο της συνοπτικό άρθρο για το παπικό ταξίδι με μια αναφορά σε αυτό το απόσπασμα. Γιατί πέντε γραμμές από μια ομιλία ξεχωρίζουν και ξεχωρίζουν τόσο καθαρά από μια θάλασσα άλλων γραμμών από τόσες άλλες ομιλίες;
Για να κατανοήσουμε το ζήτημα, είναι χρήσιμο να τις θυμηθούμε.
Ο Πάπας μιλούσε για τη Γαλλία ως « γη με αρχαίες χριστιανικές ρίζες ». Είχε θυμηθεί τον Άγιο Ειρηναίο και το Βάπτισμα του Κλόβις , τονίζοντας ότι η ψυχή της Γαλλίας « έχει αναπτυχθεί αντλώντας από τον Χριστιανισμό μια πνευματική, πολιτιστική, διανοητική, καλλιτεχνική και ιεραποστολική ιδιοφυΐα, η οποία σήμερα λάμπει σε όλο τον κόσμο ».
Στη συνέχεια, μίλησε για τον Ουμανισμό , την Αναγέννηση και τον Μεγάλο Σικλέ , τον οποίο ακολούθησε – και εδώ αρχίζουν οι πέντε γραμμές –
« Ο Διαφωτισμός και η Γαλλία στη συνέχεια έφεραν στον κόσμο πραγματικές κατακτήσεις· μεταξύ αυτών, η αναγνώριση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που είναι εγγενή στη φύση του ανθρώπινου προσώπου, ιδιαίτερα η θρησκευτική ελευθερία. Αυτή η συνεχής προσοχή στην εγγενή αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπινου προσώπου αντηχεί στο εθνικό σας σύνθημα. Η ελευθερία, η ισότητα και η αδελφοσύνη δεν είναι απλώς λέξεις χαραγμένες στα αετώματα των δημόσιων κτιρίων σας, αλλά αναφέρονται σε καθολικές ηθικές απαιτήσεις, οι οποίες βρίσκουν επίσης στο μήνυμα του Ευαγγελίου μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης και εκπλήρωσης .»
Μια απλή ερμηνεία αυτών των αποσπασμάτων αρκεί για να εξηγήσει την κατακραυγή που προκάλεσαν.
Ο Διαφωτισμός είχε επίσης μετριοπαθείς εκδοχές, όπως στην Ιταλία, αλλά εδώ ο Πάπας μιλούσε για τον Γαλλικό Διαφωτισμό, τον αθεϊστικό και επαναστατικό.
Σε ιστορικό επίπεδο έφερε αδικία και σφαγές, σε επίπεδο πολιτικής σκέψης έφερε την πιο ριζική αποσύνδεση που έχει ποτέ συλληφθεί μεταξύ πολιτικής και χριστιανικής θρησκείας.
Έφερε επίσης τα ανθρώπινα δικαιώματα;
Ναι, αλλά αποσυνδέοντάς τα από τον φυσικό νόμο και από τον Θεό, και ακριβώς ενάντια σε αυτά τα αποκλίνοντα δικαιώματα που δεν είναι αληθινά δικαιώματα αγωνιζόταν πάντα η Εκκλησία, πρώτα καταδικάζοντάς τα αποφασιστικά και στη συνέχεια, με τον Ιωάννη Παύλο Β' , προσπαθώντας να τα αντιτάξει με δικαιώματα που βασίζονται σε καθήκοντα και επομένως στον Θεό.
Οι πέντε γραμμές μιλούν για δικαιώματα « εγγενή στην ανθρώπινη φύση », αλλά ο Διαφωτισμός είτε αρνήθηκε ότι μπορεί κανείς να γνωρίσει την ανθρώπινη φύση, όπως στον μεγαλύτερο φιλόσοφό του , τον Ιμμάνουελ Καντ , είτε εμπιστεύτηκε στην πολιτική εξουσία το έργο της αλλαγής της, όπως στον Ζαν-Ζακ Ρουσσώ .
Ο Λέων ΙΔ΄ υπενθυμίζει στη συνέχεια το εθνικό σύνθημα « Ελευθερία, Ισότητα και Αδελφοσύνη », επίσης προϊόν του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης.
Δηλώνει ότι αυτό οδηγεί « σε καθολικές ηθικές απαιτήσεις, οι οποίες βρίσκουν επίσης στο ευαγγελικό μήνυμα μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης και εκπλήρωσης ».
Η ελευθερία που γεννήθηκε από τον Διαφωτισμό είναι η απόλυτη και πρωταρχική ελευθερία, χωρίς όρια, του σύγχρονου ανθρώπου. Είναι η «ελευθεριακή» ελευθερία που μάχεται ενάντια σε κάθε προϋπόθεση φυσικής ή θεϊκής τάξης που την περιορίζει στην προσπάθεια να της προσδώσει νόημα.
Η ισότητα είναι η αριθμητική ισοπέδωση των πολιτών ως ατόμων, άσχετων μονάδων σύμφωνα με τον Ρουσσώ, που προστίθενται η μία πάνω στην άλλη για να δώσουν ποσοτική έκφραση σε μια υποτιθέμενη γενική Βούληση. Η αδελφότητα
είναι ο κοσμοπολίτικος μασονικός οικουμενισμός , που απορρίπτει τους φυσικούς, ιστορικούς και, ακόμη περισσότερο, τους υπερφυσικούς δεσμούς ταυτότητας. είναι η αδελφότητα χωρίς Πατέρα που επιβλήθηκε από τους ναπολεόντειους στρατούς και σήμερα από τον ιδεολογικό παγκοσμιοποίηση.
Πέρα από αυτά τα προβλήματα, στο παρασκήνιο, υπάρχει το κύριο.
Ο Διαφωτισμός διαμόρφωσε τη νεωτερικότητα που εγκαινιάστηκε από τη Λουθηρανική Μεταρρύθμιση. Ο Οικουμενισμός μας εμποδίζει τώρα να θυμηθούμε αυτή την τελευταία πτυχή. Πρέπει να κάνουμε το ίδιο και με τον Διαφωτισμό;
Όπως γνωρίζουμε, η νεωτερικότητα ως ιστορική περίοδος περιέχει πολλά στοιχεία, μερικά από αυτά καλά. Αλλά ως σύστημα σκέψης, συνεπάγεται ένα σύνολο αρχών που περιορίζονται στην εμμονή.
Αν η Εκκλησία πρέπει να ασχοληθεί με τη νεωτερικότητα με την πρώτη έννοια, επειδή πρέπει να συναντήσει τον σύγχρονο άνθρωπο, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραμελήσει τη νεωτερικότητα με τη δεύτερη έννοια, με τις απαράδεκτες αρχές της, οι οποίες βρίσκουν ακριβή έκφραση στον Διαφωτισμό.
Ο διάλογος με τον κόσμο πρέπει να διακρίνει μεταξύ αυτών των δύο επιπέδων, διαφορετικά η αθεϊστική νεωτερικότητα θα εισαχθεί στην Εκκλησία.
Μήπως οι πέντε στίχοι του Λέοντα, που αποδέχονται τον Διαφωτισμό, αποσκοπούν επίσης στην αποδοχή της θεωρητικής νεωτερικότητας;
Ας πούμε απλώς ότι για αυτόν τον λόγο, τουλάχιστον μερικοί ακόμη στίχοι θα έπρεπε να είχαν αφιερωθεί σε αυτούς.
Δεν μπορούμε παρά να αναρωτηθούμε για το νόημα αυτών των πέντε στίχων και, αντιμέτωποι με την ανησυχία που προκύπτει από την εξήγησή τους, αναζητούμε άλλες εξηγήσεις.
Ίσως με τη λέξη Διαφωτισμός, ο Πάπας εννοούσε κάποια πιο γενική κατηγορία από τον Γαλλικό Διαφωτισμό της γκιλοτίνας;
Ακόμα και ο Βενέδικτος ΙΣΤ΄, στην ομιλία του στη Γερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή το 2011, είπε ότι ο Διαφωτισμός γεννήθηκε από τον Χριστιανισμό. Είχε μια ευρεία κατανόηση της λέξης «Διαφωτισμός », την οποία ονόμασε επίσης Ελληνικό Διαφωτισμό, με τον οποίο η χριστιανική πίστη είχε μια «προνοητική» συνάντηση.
Ωστόσο, ο Ράτσινγκερ μιλούσε στη Γερμανία, όχι στη Γαλλία, και το να μιλάει για τον Διαφωτισμό στη Γαλλία σημαίνει μόνο ένα πράγμα.
Μια άλλη εξήγηση, που προτείνεται από ορισμένους, είναι ότι ο Πάπας Πρεβόστ θέλει να προχωρήσει πέρα από το όλο ζήτημα, θεωρώντας το προσυνοδικό.
Αυτός, χειροτονημένος ιερέας τη δεκαετία του 1980, θα ήθελε να ξεχάσει γιατί η Εκκλησία « πρέπει να προχωρήσει ».
Είναι μια υπόθεση, αλλά το να θεωρούμε ότι ένα πρόβλημα έχει ξεπεραστεί δεν σημαίνει ότι το λύνουμε.
Και αυτές οι πέντε γραμμές είναι εκεί για να μας πουν ότι δεν έχει ακόμη λυθεί.
Μετά το ταξίδι του Λέοντα ΙΔ΄ στη Γαλλία, συνέβη κάτι παράξενο που αξίζει προσοχής. Το ταξίδι ήταν πλούσιο, έντονο και πολύπλευρο: ομιλίες, συναντήσεις, επισκέψεις...
Παρά την πληθώρα θεμάτων και καταστάσεων ικανών να τραβήξουν την προσοχή των παρατηρητών, πολλοί επικεντρώθηκαν σε πέντε γραμμές από την ομιλία του Πάπα στο Μέγαρο των Ηλυσίων , ενώπιον των αρχών, της κοινωνίας των πολιτών και του Διπλωματικού Σώματος, στις 25 Σεπτεμβρίου, την πρώτη ημέρα της παραμονής του στη Γαλλία.
Η La Bussola ολοκλήρωσε επίσης το πρώτο της συνοπτικό άρθρο για το παπικό ταξίδι με μια αναφορά σε αυτό το απόσπασμα. Γιατί πέντε γραμμές από μια ομιλία ξεχωρίζουν και ξεχωρίζουν τόσο καθαρά από μια θάλασσα άλλων γραμμών από τόσες άλλες ομιλίες;
Για να κατανοήσουμε το ζήτημα, είναι χρήσιμο να τις θυμηθούμε.
Ο Πάπας μιλούσε για τη Γαλλία ως « γη με αρχαίες χριστιανικές ρίζες ». Είχε θυμηθεί τον Άγιο Ειρηναίο και το Βάπτισμα του Κλόβις , τονίζοντας ότι η ψυχή της Γαλλίας « έχει αναπτυχθεί αντλώντας από τον Χριστιανισμό μια πνευματική, πολιτιστική, διανοητική, καλλιτεχνική και ιεραποστολική ιδιοφυΐα, η οποία σήμερα λάμπει σε όλο τον κόσμο ».
Στη συνέχεια, μίλησε για τον Ουμανισμό , την Αναγέννηση και τον Μεγάλο Σικλέ , τον οποίο ακολούθησε – και εδώ αρχίζουν οι πέντε γραμμές –
« Ο Διαφωτισμός και η Γαλλία στη συνέχεια έφεραν στον κόσμο πραγματικές κατακτήσεις· μεταξύ αυτών, η αναγνώριση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που είναι εγγενή στη φύση του ανθρώπινου προσώπου, ιδιαίτερα η θρησκευτική ελευθερία. Αυτή η συνεχής προσοχή στην εγγενή αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπινου προσώπου αντηχεί στο εθνικό σας σύνθημα. Η ελευθερία, η ισότητα και η αδελφοσύνη δεν είναι απλώς λέξεις χαραγμένες στα αετώματα των δημόσιων κτιρίων σας, αλλά αναφέρονται σε καθολικές ηθικές απαιτήσεις, οι οποίες βρίσκουν επίσης στο μήνυμα του Ευαγγελίου μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης και εκπλήρωσης .»
Μια απλή ερμηνεία αυτών των αποσπασμάτων αρκεί για να εξηγήσει την κατακραυγή που προκάλεσαν.
Ο Διαφωτισμός είχε επίσης μετριοπαθείς εκδοχές, όπως στην Ιταλία, αλλά εδώ ο Πάπας μιλούσε για τον Γαλλικό Διαφωτισμό, τον αθεϊστικό και επαναστατικό.
Σε ιστορικό επίπεδο έφερε αδικία και σφαγές, σε επίπεδο πολιτικής σκέψης έφερε την πιο ριζική αποσύνδεση που έχει ποτέ συλληφθεί μεταξύ πολιτικής και χριστιανικής θρησκείας.
Έφερε επίσης τα ανθρώπινα δικαιώματα;
Ναι, αλλά αποσυνδέοντάς τα από τον φυσικό νόμο και από τον Θεό, και ακριβώς ενάντια σε αυτά τα αποκλίνοντα δικαιώματα που δεν είναι αληθινά δικαιώματα αγωνιζόταν πάντα η Εκκλησία, πρώτα καταδικάζοντάς τα αποφασιστικά και στη συνέχεια, με τον Ιωάννη Παύλο Β' , προσπαθώντας να τα αντιτάξει με δικαιώματα που βασίζονται σε καθήκοντα και επομένως στον Θεό.
Οι πέντε γραμμές μιλούν για δικαιώματα « εγγενή στην ανθρώπινη φύση », αλλά ο Διαφωτισμός είτε αρνήθηκε ότι μπορεί κανείς να γνωρίσει την ανθρώπινη φύση, όπως στον μεγαλύτερο φιλόσοφό του , τον Ιμμάνουελ Καντ , είτε εμπιστεύτηκε στην πολιτική εξουσία το έργο της αλλαγής της, όπως στον Ζαν-Ζακ Ρουσσώ .
Ο Λέων ΙΔ΄ υπενθυμίζει στη συνέχεια το εθνικό σύνθημα « Ελευθερία, Ισότητα και Αδελφοσύνη », επίσης προϊόν του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης.
Δηλώνει ότι αυτό οδηγεί « σε καθολικές ηθικές απαιτήσεις, οι οποίες βρίσκουν επίσης στο ευαγγελικό μήνυμα μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης και εκπλήρωσης ».
Η ελευθερία που γεννήθηκε από τον Διαφωτισμό είναι η απόλυτη και πρωταρχική ελευθερία, χωρίς όρια, του σύγχρονου ανθρώπου. Είναι η «ελευθεριακή» ελευθερία που μάχεται ενάντια σε κάθε προϋπόθεση φυσικής ή θεϊκής τάξης που την περιορίζει στην προσπάθεια να της προσδώσει νόημα.
Η ισότητα είναι η αριθμητική ισοπέδωση των πολιτών ως ατόμων, άσχετων μονάδων σύμφωνα με τον Ρουσσώ, που προστίθενται η μία πάνω στην άλλη για να δώσουν ποσοτική έκφραση σε μια υποτιθέμενη γενική Βούληση. Η αδελφότητα
είναι ο κοσμοπολίτικος μασονικός οικουμενισμός , που απορρίπτει τους φυσικούς, ιστορικούς και, ακόμη περισσότερο, τους υπερφυσικούς δεσμούς ταυτότητας. είναι η αδελφότητα χωρίς Πατέρα που επιβλήθηκε από τους ναπολεόντειους στρατούς και σήμερα από τον ιδεολογικό παγκοσμιοποίηση.
Πέρα από αυτά τα προβλήματα, στο παρασκήνιο, υπάρχει το κύριο.
Ο Διαφωτισμός διαμόρφωσε τη νεωτερικότητα που εγκαινιάστηκε από τη Λουθηρανική Μεταρρύθμιση. Ο Οικουμενισμός μας εμποδίζει τώρα να θυμηθούμε αυτή την τελευταία πτυχή. Πρέπει να κάνουμε το ίδιο και με τον Διαφωτισμό;
Όπως γνωρίζουμε, η νεωτερικότητα ως ιστορική περίοδος περιέχει πολλά στοιχεία, μερικά από αυτά καλά. Αλλά ως σύστημα σκέψης, συνεπάγεται ένα σύνολο αρχών που περιορίζονται στην εμμονή.
Αν η Εκκλησία πρέπει να ασχοληθεί με τη νεωτερικότητα με την πρώτη έννοια, επειδή πρέπει να συναντήσει τον σύγχρονο άνθρωπο, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραμελήσει τη νεωτερικότητα με τη δεύτερη έννοια, με τις απαράδεκτες αρχές της, οι οποίες βρίσκουν ακριβή έκφραση στον Διαφωτισμό.
Ο διάλογος με τον κόσμο πρέπει να διακρίνει μεταξύ αυτών των δύο επιπέδων, διαφορετικά η αθεϊστική νεωτερικότητα θα εισαχθεί στην Εκκλησία.
Μήπως οι πέντε στίχοι του Λέοντα, που αποδέχονται τον Διαφωτισμό, αποσκοπούν επίσης στην αποδοχή της θεωρητικής νεωτερικότητας;
Ας πούμε απλώς ότι για αυτόν τον λόγο, τουλάχιστον μερικοί ακόμη στίχοι θα έπρεπε να είχαν αφιερωθεί σε αυτούς.
Δεν μπορούμε παρά να αναρωτηθούμε για το νόημα αυτών των πέντε στίχων και, αντιμέτωποι με την ανησυχία που προκύπτει από την εξήγησή τους, αναζητούμε άλλες εξηγήσεις.
Ίσως με τη λέξη Διαφωτισμός, ο Πάπας εννοούσε κάποια πιο γενική κατηγορία από τον Γαλλικό Διαφωτισμό της γκιλοτίνας;
Ακόμα και ο Βενέδικτος ΙΣΤ΄, στην ομιλία του στη Γερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή το 2011, είπε ότι ο Διαφωτισμός γεννήθηκε από τον Χριστιανισμό. Είχε μια ευρεία κατανόηση της λέξης «Διαφωτισμός », την οποία ονόμασε επίσης Ελληνικό Διαφωτισμό, με τον οποίο η χριστιανική πίστη είχε μια «προνοητική» συνάντηση.
Ωστόσο, ο Ράτσινγκερ μιλούσε στη Γερμανία, όχι στη Γαλλία, και το να μιλάει για τον Διαφωτισμό στη Γαλλία σημαίνει μόνο ένα πράγμα.
Μια άλλη εξήγηση, που προτείνεται από ορισμένους, είναι ότι ο Πάπας Πρεβόστ θέλει να προχωρήσει πέρα από το όλο ζήτημα, θεωρώντας το προσυνοδικό.
Αυτός, χειροτονημένος ιερέας τη δεκαετία του 1980, θα ήθελε να ξεχάσει γιατί η Εκκλησία « πρέπει να προχωρήσει ».
Είναι μια υπόθεση, αλλά το να θεωρούμε ότι ένα πρόβλημα έχει ξεπεραστεί δεν σημαίνει ότι το λύνουμε.
Και αυτές οι πέντε γραμμές είναι εκεί για να μας πουν ότι δεν έχει ακόμη λυθεί.
ΑΡΓΗΣΕ ΠΟΛΥ ΕΜΕΙΣ ΠΡΟΗΓΗΘΗΚΑΜΕ ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΑΡΑ!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου