Αυτή είναι η πηγή, η δύναμη, η προέλευση κάθε παρόρμησης και της αγιότητάς του. Αλλά η αγάπη είναι πάντα αγάπη για κάτι και απευθύνεται σε κάτι, όπως η ειρήνη, η φτώχεια, το περιβάλλον ή ο πλησίον, η πίστη, η Εκκλησία. Δεν είναι ένα άλμα στο κενό και την ανυπαρξία, είναι ενέργεια προς κάτι, κάποιον. Τι είναι λοιπόν η αγάπη του Φραγκίσκου; Είναι αγάπη για το Είναι ή η Αγάπη του Είναι. Τι σημαίνει αυτό; Αγάπη για όλα όσα υπάρχουν, από το Υπέρτατο Είναι, τον Θεό Πατέρα Παντοδύναμο, μέχρι το κατώτερο ον, που περνάει μέσα από όλα τα πράγματα στον ουρανό και τη γη, όλα τα όντα στον κόσμο. Είναι αγάπη για τον Θεό μέσα από όλα τα πλάσματά Του. Ο Φραγκίσκος δεν ήταν σοφός άνθρωπος, αλλά είχε ένα προφητικό και άμεσο βλέμμα που ένωσε όλα τα ζωντανά όντα με το πεπρωμένο τους. Είχε τη χάρη της προσοχής. Αν το αόρατο Είναι χρειαζόταν να απεικονιστεί, το έβλεπε σε όλα όσα ήταν ορατά και κατέβαιναν από τον Θεό, ξεκινώντας με αυτό που κάνει τα πάντα ορατά στα μάτια μας: τον Ήλιο, τον Αδελφό Ήλιο. Το Φως αποκαλύπτει το Είναι. Έτσι, η πρώτη αναπαράσταση του Είναι δεν είναι το να γίνει ορατό, αλλά ακόμη και πριν από αυτό, αυτό που κάνει τα πάντα ορατά, το ηλιακό φως.
Η αγάπη για το Είναι είναι το θεμέλιο αυτών των παράγωγων τής αγάπης που αναφέρθηκαν παραπάνω. Τι είναι η αγάπη για την ειρήνη αν όχι η προστασία όλων όσων υπάρχουν, το απαραβίαστο των όντων, ο σεβασμός για τη ζωή και την ουσία τους; Τι είναι η αγάπη για τη φτώχεια αν όχι η αγάπη για το γυμνό ον, απογυμνωμένο από τα πάντα, απαλλαγμένο από κάθε εμφάνιση ή μάσκα πλούτου, ταπεινό και ουσιώδες; Η φτώχεια για τον Φραγκίσκο δεν είναι ένα οικονομικο-κοινωνικό, πολιτικο-ιδεολογικό πρόγραμμα, αλλά μια απάρνηση, μια απογύμνωση, μια επιλογή του ουσιώδους έναντι του περιττού. Και τι είναι η αγάπη για το περιβάλλον, στο οποίο δίνεται έμφαση σήμερα; Είναι αγάπη για κάθε ον, για όλη την Κτίση, για τα ζώα, για τα φυτά, για το νερό και τη γη, και για όλα όσα υπάρχουν. Ο Φραγκίσκος δεν είναι ο Θωμάς Ακινάτης, ούτε καν ο Αυγουστίνος της Ιππώνος· δεν είναι Διδάσκων της Εκκλησίας, και δεν γράφει τη Θεωρία του Είναι· αλλά τοποθετεί στο κέντρο των πάντων το Είναι που ακτινοβολεί σε κάθε ον· φωτίζει και θερμαίνει τον κόσμο, τη φύση. Το Είναι είναι ένα όραμα και εμπνέει δράση.
Ο Φραγκίσκος δεν έχει εχθρούς, και ακόμα και όταν βρίσκεται μπροστά σε εκείνους που φαίνονται να είναι τέτοιοι, η μέριμνά του είναι να τους προσηλυτίσει, όπως έκανε με τον Σουλτάνο της Αιγύπτου σε πόλεμο με τους Σταυροφόρους, ή να τους δαμάσει, όπως έκανε με τον λύκο του Γκούμπιο. Ποιο είναι το αντίθετο της Αγάπης του για το Είναι; Είναι η προτίμηση ή ο πειρασμός του Μη-Είναι, για αυτό που δεν υπάρχει ή είναι η άρνηση αυτού που υπάρχει, και που τρέφει εκείνους που μισούν ή αδιαφορούν για την πραγματικότητα. Με μια πιο προσεκτική ματιά, η ασθένεια του σημερινού κόσμου είναι ακριβώς αυτή: ο πειρασμός να προτιμάμε αυτό που δεν υπάρχει έναντι αυτού που υπάρχει, αυτό που επαναστατεί ενάντια στο πεπρωμένο και τη φύση, με τη μορφή της επιθυμίας, του ονείρου, της ουτοπίας, της εικονικότητας. Ή αυτό που αρνείται τον εαυτό του στο φως και το πεπερασμένο είναι επομένως σκοτεινό και άπειρο, όπως ο χώρος που μας κάνει μικροσκοπικούς και ασήμαντους ακόμη και πριν περάσει ο χρόνος. Ή σε μια πιο εκλεπτυσμένη εκδοχή, είναι ο καρπός της Γνωστικής σκέψης, η οποία πίστευε ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε από έναν κακό δημιουργό και ότι η σωτηρία έγκειται στην απελευθέρωση του εαυτού από τον κόσμο, τη φύση και το είναι.
Στο στοιχειώδες αλφάβητό του, στην ουσιαστική ποίησή του, ο Φραγκίσκος μας προτρέπει να αγαπάμε όλα όσα υπάρχουν, ξεκινώντας από το Υπέρτατο Ον και στη συνέχεια, μετά από ένα κυκλικό ταξίδι, φτάνοντας στο Υπέρτατο Ον, περνώντας μέσα από ανθρώπους, ζώα και τον κόσμο· δημιουργεί τον κύκλο της ζωής μέσω της αγάπης για όλα όσα υπάρχουν.
Για τον Φραγκίσκο, η αγάπη για το Είναι σημαίνει επίσης αγάπη για το Ουσιαστικό, απελευθερώνοντας έτσι τον εαυτό του από όλα όσα είναι περιττά και υπερβολικά. Μια ζωή αφιερωμένη στο Είναι και το Ουσιαστικό δεν επιδιώκει να επιλυθεί στην εμφάνιση και την εμφάνιση. Η ζωή δεν εξαντλείται στην εμφάνισή της και την εξαφάνισή της, που είναι δύο διαφορετικοί τρόποι «απωλείας», όπως υποδηλώνει το κοινό νήμα μεταξύ των δύο εκφράσεων. Ο Φραγκίσκος αγαπά την απόδειξη του φυσικού αλλά δεν καλλιεργεί την εμφάνιση. Αγαπά την ορατή πραγματικότητα αλλά γνωρίζει ότι το είναι δεν είναι απλώς η εμφάνιση, και αυτό που φαίνεται, αν δεν αναφέρεται στο είναι, είναι άυλο. Είναι μια σκιά, μια οφθαλμαπάτη, μια αναπαράσταση του μη-είναι, δηλαδή του τίποτα. Το είναι του δεν είναι το αντίθετο του γίγνεσθαι αλλά απλώς της εμφάνισης. Ο Φραγκίσκος δεν γνώριζε τον μηδενισμό, δεν είχε ακούσει ποτέ γι' αυτόν στην εποχή του. Ωστόσο, τον γνώριζε ως αποτέλεσμα του εχθρού του Είναι, του διαβόλου.
Στην απόρριψη μιας ζωής που έχει περιοριστεί στην εμφάνιση, υπάρχει επίσης μια απόρριψη της προηγούμενης ζωής του και της ματαιοδοξίας και του ναρκισσισμού που την κυριαρχούσαν. Η φραγκισκανική ταπεινότητα είναι επίσης μια εξέγερση ενάντια στο εγώ κάποιου και την αυθάδειά του. Ένας Θεός ξέρει πόσο πολύ χρειάζεται μια τέτοια εξέγερση σήμερα...
Ο Φραγκίσκος μεταδίδει αγάπη για την ύπαρξη και χαρά για τη δημιουργία, τα πλάσματα και τον Δημιουργό τους. Εδώ έγκειται η παγκοσμιότητα του μηνύματός του, το οποίο απευθύνεται σε Χριστιανούς και πιστούς και κορυφώνεται στη λατρεία του Θεού, του Υπέρτατου Όντος. Αλλά η Αγάπη του για την Ύπαρξη αγκαλιάζει κάθε ον και μπορεί επίσης να εφαρμοστεί σε όσους δεν ταυτίζουν την Ύπαρξη με τον Θεό. Θα αφήσω στην άκρη την
κοινότοπη αναγωγή του Φραγκίσκου στο πρωτότυπο της ιταλικής γλώσσας, κάτι που θα μπορούσε να ήταν κατάλληλο για παλιά σχολικά βιβλία, και τέλος θα επικεντρωθώ σε μια πιο σημαντική σύγκριση: Ο Άγιος Φραγκίσκος θεωρείται ως μια δυτική εκδοχή του Σιντάρτα. Η απόσταση του Φραγκίσκου από το βουδιστικό ή ινδουιστικό όραμα βασίζεται ακριβώς στο Είναι: γι' αυτόν, η φυσική πραγματικότητα δεν είναι μια ψευδαίσθηση, μια εμφάνιση, ένα πέπλο Μάγια, αλλά ένα προμήνυμα, μια διακήρυξη, ένα σημάδι και ο καρπός της θεϊκής δημιουργίας. Σε αντίθεση με τους βουδιστές ή ινδουιστές μοναχούς, ο Φραγκίσκος δεν απορρίπτει τον κόσμο ως άνευ νοήματος ούτε θεωρεί την εξαφάνισή του απατηλή, αλλά μάλλον επαινεί το μεγαλείο της δημιουργίας, μια αντανάκλαση του Είναι. Ο Φραγκίσκος μας διδάσκει να αγαπάμε το Είναι σε κάθε ον, να χαιρόμαστε που είμαστε στον κόσμο και στη συνέχεια να τον εγκαταλείπουμε, μέσω «του αδελφού μας σωματικού θανάτου», για να επιστρέψουμε στην πηγή του. Με αξιοθαύμαστη και ιερή απλότητα.
Η αγάπη για το Είναι είναι το θεμέλιο αυτών των παράγωγων τής αγάπης που αναφέρθηκαν παραπάνω. Τι είναι η αγάπη για την ειρήνη αν όχι η προστασία όλων όσων υπάρχουν, το απαραβίαστο των όντων, ο σεβασμός για τη ζωή και την ουσία τους; Τι είναι η αγάπη για τη φτώχεια αν όχι η αγάπη για το γυμνό ον, απογυμνωμένο από τα πάντα, απαλλαγμένο από κάθε εμφάνιση ή μάσκα πλούτου, ταπεινό και ουσιώδες; Η φτώχεια για τον Φραγκίσκο δεν είναι ένα οικονομικο-κοινωνικό, πολιτικο-ιδεολογικό πρόγραμμα, αλλά μια απάρνηση, μια απογύμνωση, μια επιλογή του ουσιώδους έναντι του περιττού. Και τι είναι η αγάπη για το περιβάλλον, στο οποίο δίνεται έμφαση σήμερα; Είναι αγάπη για κάθε ον, για όλη την Κτίση, για τα ζώα, για τα φυτά, για το νερό και τη γη, και για όλα όσα υπάρχουν. Ο Φραγκίσκος δεν είναι ο Θωμάς Ακινάτης, ούτε καν ο Αυγουστίνος της Ιππώνος· δεν είναι Διδάσκων της Εκκλησίας, και δεν γράφει τη Θεωρία του Είναι· αλλά τοποθετεί στο κέντρο των πάντων το Είναι που ακτινοβολεί σε κάθε ον· φωτίζει και θερμαίνει τον κόσμο, τη φύση. Το Είναι είναι ένα όραμα και εμπνέει δράση.
Ο Φραγκίσκος δεν έχει εχθρούς, και ακόμα και όταν βρίσκεται μπροστά σε εκείνους που φαίνονται να είναι τέτοιοι, η μέριμνά του είναι να τους προσηλυτίσει, όπως έκανε με τον Σουλτάνο της Αιγύπτου σε πόλεμο με τους Σταυροφόρους, ή να τους δαμάσει, όπως έκανε με τον λύκο του Γκούμπιο. Ποιο είναι το αντίθετο της Αγάπης του για το Είναι; Είναι η προτίμηση ή ο πειρασμός του Μη-Είναι, για αυτό που δεν υπάρχει ή είναι η άρνηση αυτού που υπάρχει, και που τρέφει εκείνους που μισούν ή αδιαφορούν για την πραγματικότητα. Με μια πιο προσεκτική ματιά, η ασθένεια του σημερινού κόσμου είναι ακριβώς αυτή: ο πειρασμός να προτιμάμε αυτό που δεν υπάρχει έναντι αυτού που υπάρχει, αυτό που επαναστατεί ενάντια στο πεπρωμένο και τη φύση, με τη μορφή της επιθυμίας, του ονείρου, της ουτοπίας, της εικονικότητας. Ή αυτό που αρνείται τον εαυτό του στο φως και το πεπερασμένο είναι επομένως σκοτεινό και άπειρο, όπως ο χώρος που μας κάνει μικροσκοπικούς και ασήμαντους ακόμη και πριν περάσει ο χρόνος. Ή σε μια πιο εκλεπτυσμένη εκδοχή, είναι ο καρπός της Γνωστικής σκέψης, η οποία πίστευε ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε από έναν κακό δημιουργό και ότι η σωτηρία έγκειται στην απελευθέρωση του εαυτού από τον κόσμο, τη φύση και το είναι.
Στο στοιχειώδες αλφάβητό του, στην ουσιαστική ποίησή του, ο Φραγκίσκος μας προτρέπει να αγαπάμε όλα όσα υπάρχουν, ξεκινώντας από το Υπέρτατο Ον και στη συνέχεια, μετά από ένα κυκλικό ταξίδι, φτάνοντας στο Υπέρτατο Ον, περνώντας μέσα από ανθρώπους, ζώα και τον κόσμο· δημιουργεί τον κύκλο της ζωής μέσω της αγάπης για όλα όσα υπάρχουν.
Για τον Φραγκίσκο, η αγάπη για το Είναι σημαίνει επίσης αγάπη για το Ουσιαστικό, απελευθερώνοντας έτσι τον εαυτό του από όλα όσα είναι περιττά και υπερβολικά. Μια ζωή αφιερωμένη στο Είναι και το Ουσιαστικό δεν επιδιώκει να επιλυθεί στην εμφάνιση και την εμφάνιση. Η ζωή δεν εξαντλείται στην εμφάνισή της και την εξαφάνισή της, που είναι δύο διαφορετικοί τρόποι «απωλείας», όπως υποδηλώνει το κοινό νήμα μεταξύ των δύο εκφράσεων. Ο Φραγκίσκος αγαπά την απόδειξη του φυσικού αλλά δεν καλλιεργεί την εμφάνιση. Αγαπά την ορατή πραγματικότητα αλλά γνωρίζει ότι το είναι δεν είναι απλώς η εμφάνιση, και αυτό που φαίνεται, αν δεν αναφέρεται στο είναι, είναι άυλο. Είναι μια σκιά, μια οφθαλμαπάτη, μια αναπαράσταση του μη-είναι, δηλαδή του τίποτα. Το είναι του δεν είναι το αντίθετο του γίγνεσθαι αλλά απλώς της εμφάνισης. Ο Φραγκίσκος δεν γνώριζε τον μηδενισμό, δεν είχε ακούσει ποτέ γι' αυτόν στην εποχή του. Ωστόσο, τον γνώριζε ως αποτέλεσμα του εχθρού του Είναι, του διαβόλου.
Στην απόρριψη μιας ζωής που έχει περιοριστεί στην εμφάνιση, υπάρχει επίσης μια απόρριψη της προηγούμενης ζωής του και της ματαιοδοξίας και του ναρκισσισμού που την κυριαρχούσαν. Η φραγκισκανική ταπεινότητα είναι επίσης μια εξέγερση ενάντια στο εγώ κάποιου και την αυθάδειά του. Ένας Θεός ξέρει πόσο πολύ χρειάζεται μια τέτοια εξέγερση σήμερα...
Ο Φραγκίσκος μεταδίδει αγάπη για την ύπαρξη και χαρά για τη δημιουργία, τα πλάσματα και τον Δημιουργό τους. Εδώ έγκειται η παγκοσμιότητα του μηνύματός του, το οποίο απευθύνεται σε Χριστιανούς και πιστούς και κορυφώνεται στη λατρεία του Θεού, του Υπέρτατου Όντος. Αλλά η Αγάπη του για την Ύπαρξη αγκαλιάζει κάθε ον και μπορεί επίσης να εφαρμοστεί σε όσους δεν ταυτίζουν την Ύπαρξη με τον Θεό. Θα αφήσω στην άκρη την
κοινότοπη αναγωγή του Φραγκίσκου στο πρωτότυπο της ιταλικής γλώσσας, κάτι που θα μπορούσε να ήταν κατάλληλο για παλιά σχολικά βιβλία, και τέλος θα επικεντρωθώ σε μια πιο σημαντική σύγκριση: Ο Άγιος Φραγκίσκος θεωρείται ως μια δυτική εκδοχή του Σιντάρτα. Η απόσταση του Φραγκίσκου από το βουδιστικό ή ινδουιστικό όραμα βασίζεται ακριβώς στο Είναι: γι' αυτόν, η φυσική πραγματικότητα δεν είναι μια ψευδαίσθηση, μια εμφάνιση, ένα πέπλο Μάγια, αλλά ένα προμήνυμα, μια διακήρυξη, ένα σημάδι και ο καρπός της θεϊκής δημιουργίας. Σε αντίθεση με τους βουδιστές ή ινδουιστές μοναχούς, ο Φραγκίσκος δεν απορρίπτει τον κόσμο ως άνευ νοήματος ούτε θεωρεί την εξαφάνισή του απατηλή, αλλά μάλλον επαινεί το μεγαλείο της δημιουργίας, μια αντανάκλαση του Είναι. Ο Φραγκίσκος μας διδάσκει να αγαπάμε το Είναι σε κάθε ον, να χαιρόμαστε που είμαστε στον κόσμο και στη συνέχεια να τον εγκαταλείπουμε, μέσω «του αδελφού μας σωματικού θανάτου», για να επιστρέψουμε στην πηγή του. Με αξιοθαύμαστη και ιερή απλότητα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου