Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας
Η κραυγή για μεταμόρφωση και αγιασμό ανταποκρίνεται στους βαθύτερους πόθους και τις επιθυμίες του ανθρώπου.
Ο κόσμος, όπως είναι, και η ύπαρξή μας, όπως πραγματικά είναι, έχουν ανάγκη από μεταμόρφωση. Δεν μπορούμε να είμαστε ικανοποιημένοι με τα πράγματα όπως έχουν. Πρέπει να αλλάξουμε τον εαυτό μας και την υπάρχουσα κατάσταση. Αλλά πώς;
Δύο δρόμοι
Υπάρχουν δύο τρόποι με τους οποίους μπορούμε να ζητήσουμε τη συμμετοχή του Αγίου Πνεύματος σε μια διαδικασία μεταμόρφωσης που οδηγεί στην αγιότητα.
Ο πρώτος είναι να Του ζητήσουμε να συνδράμει τις προσπάθειές μας. Αυτός είναι ο δρόμος της ηθικής: εμείς σχεδιάζουμε, εμείς καταβάλλουμε τις προσπάθειες και ζητούμε από το Πνεύμα να μας βοηθήσει.
Ο δεύτερος τρόπος είναι να αφήσουμε τα πάντα στο Πνεύμα. Δεν κάνουμε τίποτε άλλο παρά να προσευχόμαστε, αναθέτοντας τα πάντα σε Αυτό.
Και τα δύο αυτά άκρα είναι λανθασμένα. Ωστόσο, από τα δύο, το πρώτο είναι πιθανότατα εκείνο απέναντι στο οποίο χρειάζεται να είμαστε περισσότερο προσεκτικοί σήμερα, σε μια εποχή όπου κυριαρχούν ο ορθολογισμός και ο προγραμματισμός.
Το Πνεύμα φαίνεται να έχει μια ιδιαίτερη εμμονή με την ελευθερία. Πνέει όπου θέλει και δεν Του αρέσει να Του υποδεικνύουν τι να κάνει. Ασφαλώς πρέπει να προσπαθούμε και, αναμφίβολα, να κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε. Όταν όμως προσευχόμαστε να έλθει το Πνεύμα, πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για το απροσδόκητο. Οι υπολογιστές μας μπορεί κάλλιστα να αποδειχθούν λανθασμένοι ή ακόμη και άχρηστοι.
Από την εποχή των Πατέρων της Εκκλησίας, ο αγιασμός συνδέθηκε πάντοτε με τις ιδιαίτερες ενέργειες του Αγίου Πνεύματος. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο κατανοήθηκαν διαμέσου των αιώνων τόσο ο αγιασμός όσο και η αγιότητα που απορρέει από αυτόν, κατέστησε την πνευματικότητα μια έννοια σχεδόν άσχετη με τον κόσμο γενικότερα.
Ένας ορισμένος αριστοκρατισμός και ελιτισμός συνδέονται συχνά με την πνευματικότητα. Μεταμορφώνει και αγιάζει το Πνεύμα μόνο ορισμένα άτομα ή μήπως εκχέεται «ἐπὶ πᾶσαν σάρκα», όπως διακηρύσσει η προφητεία του Ιωήλ;
Πώς μπορούμε να καταστήσουμε την έννοια της αγιότητας ουσιαστικά επίκαιρη σήμερα;
Το ήθος της αγιότητας
Αγιότητα σημαίνει να ξεχωρίζουμε και να αφιερώνουμε κάποιον ή κάτι στον Θεό.
Το ήθος της αγιότητας προϋποθέτει να αντιμετωπίζουμε καθετί που υπάρχει —το σώμα μας, τον νου μας, τον υλικό κόσμο κ.λπ.— με την επίγνωση ότι όλα αυτά ανήκουν εκ φύσεως στον Θεό.
Δεν μπορούμε να θεωρούμε ότι είμαστε ιδιοκτήτες του εαυτού μας, του σώματός μας, της ζωής μας ή των φυσικών πόρων. Όλα αυτά ανήκουν στον Θεό.
Βρισκόμαστε στον κόσμο ως ιερείς της κτίσεως, προικισμένοι με το προνόμιο να αναφέρουμε την κτίση στον Δημιουργό της.
Αυτό το ευχαριστιακό ήθος είναι το πρώτο πράγμα που χρειαζόμαστε σήμερα, σε μια εποχή σοβαρής οικολογικής κρίσης.
Πρόκειται για μια πνευματικότητα που άνθησε στους Πατέρες της Ερήμου, αλλά στο μεταξύ έχει λησμονηθεί. Είναι επιτακτική ανάγκη να την ανακτήσουμε, τώρα που έχουμε ανάγκη να λυτρωθούμε από τις ανθρωπιστικές και ανθρωποκεντρικές αντιλήψεις για την ύπαρξη.
Αγιότητα και κοινότητα
Η αγιότητα κατανοείται συχνά με ατομικιστικό τρόπο, ως μεταμόρφωση ενός ατόμου σε άγιο άνθρωπο, ο οποίος χαρακτηρίζεται από ορισμένες αρετές και ακτινοβολεί ιδιότητες όπως η καλοσύνη, η ταπεινοφροσύνη, η αγάπη κ.λπ.
Τείνουμε όμως να λησμονούμε ότι, όταν πνέει το Άγιο Πνεύμα, πραγματώνει πάντοτε την κοινωνία και, επομένως, δημιουργεί κοινότητα.
Δεν νοείται «άγιος ατομικισμός». Κάθε αγιότητα πηγάζει από την κοινωνία του Πνεύματος. Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά την Εκκλησία αγία και, συγχρόνως, τόσο σημαντική για την πνευματικότητα.
«Κανείς δεν μπορεί να είναι χριστιανός μόνος του», όπως λέει ένα παλαιό λατινικό ρητό.
Ακριβώς λόγω της σχέσης του Πνεύματος με την κοινωνία, πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη τη ρήση του αγίου Κυπριανού: «Ἐκτὸς τῆς Ἐκκλησίας οὐκ ἔστι σωτηρία».
Δεν θα έπρεπε, λοιπόν, να επιδιώξουμε πρώτα τη μεταμόρφωση των εκκλησιαστικών μας κοινοτήτων, προτού μιλήσουμε για τη μετοχή στην αγιότητα και στον αγιασμό;
Η δομή, η διακονία και οι λοιπές πτυχές της κοινότητας —αυτό που ονομάζουμε ορατή ενότητα— δεν μπορούν να είναι άσχετες με την αγιότητα.
Αποτελεί τραγική πραγματικότητα το γεγονός ότι οι χριστιανικές κοινότητες δεν αναγνωρίζουν αμοιβαία τους αγίους τους, εξαιτίας διαιρέσεων στο επίπεδο της πίστεως, της εκκλησιαστικής τάξεως ή και των δύο.
Η αγιότητα και η εκκλησιαστικότητα δεν μπορούν να διαχωριστούν. Η προσευχή για την αγιότητα πρέπει να συμβαδίζει με την προσπάθεια για την ενότητα.
Αγιότητα και ελευθερία
Τέλος, αγιότητα σημαίνει απελευθέρωση — ή, ακριβέστερα, ελευθερία.
«Οὗ δὲ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία» (Β΄ Κορ. 3,17).
Η απελευθέρωση είναι πάντοτε απελευθέρωση από κάποιον ή από κάτι· η ελευθερία, αντίθετα, είναι ελευθερία για κάποιον ή για κάτι.
Και οι δύο αυτές όψεις συνδέονται με το έργο του Πνεύματος, το οποίο είναι ελευθερία. Εκδηλώνονται με διάφορες μορφές:
Απελευθέρωση από το παρελθόν — συγχώρηση μέσω της μετάνοιας.
Απελευθέρωση από τα πάθη του εγωκεντρισμού — άσκηση και θεραπεία του εαυτού.
Απελευθέρωση από την αδικία, την εκμετάλλευση, τη φτώχεια και κάθε μορφή κοινωνικού κακού.
Απελευθέρωση —ναι!— ακόμη και από τη φθορά και τον θάνατο, κάτι για το οποίο μιλούμε τόσο λίγο.
Ελευθερία να αγαπούμε ακόμη και τους εχθρούς μας· να αναγνωρίζουμε το δικαίωμα ύπαρξης και δημιουργικής έκφρασης των προσωπικών, πολιτισμικών και άλλων διαφορών και ταυτοτήτων· να προσφέρουμε τη ζωή μας για τους άλλους, όπως ο Κύριός μας πρόσφερε τη δική Του επάνω στον Σταυρό.
Όλα αυτά σημαίνουν ότι το Πνεύμα έχει πολλά να πει στις Εκκλησίες σήμερα, μέσω του αγιασμού και της αγιότητας.
Οφείλουμε να καλλιεργήσουμε μια πνευματικότητα που να έχει νόημα για κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από την κοινωνική του θέση και τις συνθήκες της ζωής του.
Ωστόσο, πρέπει να προφυλασσόμαστε από την εύκολη πνευματικοποίηση των πραγμάτων. Συχνά μιλούμε με υπερβολική ευκολία και βιασύνη για την παρουσία και τη δράση του Αγίου Πνεύματος σε όσα πράττουμε.
Οφείλουμε να υποβάλλουμε με ταπείνωση αυτό που είμαστε και αυτό που πράττουμε στην καθαρτική κρίση Του, αναμένοντας να μας αποκαλύψει Εκείνο την αλήθεια.
Υπάρχει πάντοτε ο κίνδυνος να συγχέουμε το Πνεύμα του Θεού με τα δικά μας ψυχολογικά βιώματα ή με τις προσωπικές μας βεβαιότητες.
Το Πνεύμα είναι Θεός. Είναι Κύριος. Δεν μπορεί να περιοριστεί μέσα στα δικά μας συναισθήματα.
Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να λατρεύουμε το Άγιο Πνεύμα ως Κύριο, να προσευχόμαστε να κατοικήσει ανάμεσά μας και να Το αναμένουμε με υπομονή σε καθετί που πράττουμε.
† Ιωάννης Ζηζιούλας, Μητροπολίτης Περγάμου
Πηγή: Come, Holy Spirit, Sanctify Our Lives!
Μετάφραση από το αγγλικό κείμενο.
ΜΑΣ ΣΚΛΑΒΩΣΕ Η ΑΥΤΟΥ ΕΤΕΡΟΤΗΣ. ΕΜΑΘΕ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΣΤΑΥΡΟ ΤΟΥ;
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου