Ψηφιακή διάλυση της ανθρώπινης ταυτότητας «Κοινωνιολογία του Ψηφιακού Θανάτου; Μεταξύ Ταυτότητας, Μνήμης και Αλγορίθμων»
Όταν τα δεδομένα ζουν περισσότερο από τον άνθρωπο.
από τον Γκαμπριέλε Σορεντίνο
Σύμφωνα με μια μελέτη που διεξήχθη από το Ινστιτούτο Διαδικτύου της Οξφόρδης (Kasket, 2019), έως το 2070 ο αριθμός των προφίλ στο Facebook που ανήκουν σε αποθανόντες θα μπορούσε να ξεπεράσει τον αριθμό των ζωντανών χρηστών, μεταμορφώνοντας ριζικά την αρχική λειτουργία των κοινωνικών δικτύων. Σε αυτό το σενάριο, η «ψηφιακή μετά θάνατον ζωή» δεν αντιπροσωπεύει πλέον μια τεχνολογική περιθωριοποίηση, αλλά μια νέα οικονομία μνήμης, στην οποία τα μεταθανάτια δεδομένα αποτελούν στρατηγικό πόρο για τις αναδυόμενες βιομηχανίες. Εταιρείες όπως η Microsoft, η Open AI και εξειδικευμένες νεοσύστατες επιχειρήσεις επενδύουν στην ανάπτυξη τεχνητής νοημοσύνης μνήμης, ικανών να ανακατασκευάσουν αποθανούσες ψηφιακές προσωπικότητες με βάση τα κειμενικά, φωνητικά και οπτικά τους δεδομένα, δημιουργώντας πραγματικά μεταθανάτια άβαταρ συνομιλίας. Σήμερα, λοιπόν, συζητάμε ένα συναρπαστικό θέμα που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε Κοινωνιολογία του Ψηφιακού Θανάτου.
Περιεχόμενα
Περιεχόμενα
- Διλήμματα της Κυβερνο-Μετά θάνατον ζωής για την Κοινωνιολογία του Ψηφιακού Θανάτου
- Κοινωνιολογία του Ψηφιακού Θανάτου και των Μεταθανάτιων Ομοιωμάτων
- Ψηφιακή Θανατολογία και Εικονικά Νεκροταφεία
- Κατανεμημένες μνήμες και αλγόριθμοι ανάκλησης (ανάμνησης)
- Κοινωνιολογία του Ψηφιακού Θανάτου: Φαντάσματα ανάμεσα στις πλατφόρμες;
- Για μια θανατοπολιτική των ψηφιακών περιβαλλόντων
- Αναφορές-Βιβλιογραφία
Διλήμματα της Κυβερνο-Μετά θάνατον ζωής για την Κοινωνιολογία του Ψηφιακού Θανάτου
Αυτές οι τεχνολογίες εγείρουν σύνθετα βιοηθικά και νομικά ερωτήματα: ποιος κατέχει τις ψηφιακές ταυτότητες μετά θάνατον; Πρέπει να προστατεύονται τα δεδομένα του αποθανόντος ως προσωπική περιουσία ή γίνονται ιδιοκτησία των κληρονόμων του; Είναι το δικαίωμα στην μεταθανάτια ιδιωτικότητα νόμιμο ή έχουν τα μέλη της οικογένειας δικαίωμα πρόσβασης και αλληλεπίδρασης με τέτοιες πληροφορίες, ακόμη και για θεραπευτικούς σκοπούς; Η αλγοριθμική αξιοποίηση του αποθανόντος ως «διαδραστικού υποκειμένου» αμφισβητεί τις κλασικές κατηγορίες της θανατολογίας, παρεμβαίνοντας στα στάδια του πένθους, την επεξεργασία της απώλειας και τη διάκριση μεταξύ παρουσίας και απουσίας.
Κοινωνιολογία του Ψηφιακού Θανάτου και των Μεταθανάτιων Ομοιωμάτων
Σε ένα πλαίσιο όπου οι ήδη διαθέσιμες εφαρμογές επιτρέπουν προσομοιωμένες συνομιλίες με ιστορικά πρόσωπα μέσω της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης, αναδύεται ένας ορίζοντας όπου θα είναι δυνατός ο διάλογος με ψηφιακές εκδοχές αποθανόντων αγαπημένων μελών της οικογένειας. Αυτή η διαδικασία, αφενός, ανοίγει πρωτοφανείς δυνατότητες για ανθρωπολογική επεξεργασία του θανάτου· αφετέρου, εισάγει κινδύνους αποπραγματοποίησης και συναισθηματικής εξάρτησης από υπολογιστικά προσομοιώματα, επαναπροσδιορίζοντας τα όρια μεταξύ ζωής, μνήμης και τεχνολογίας.
Οι κοινωνικές επιστήμες, ιδιαίτερα η κοινωνιολογία της τεχνολογίας και η ψηφιακή θανατολογία , καλούνται τώρα να αναλύσουν κριτικά τις επιπτώσεις αυτής της νέας αλγοριθμικής θανατοπολιτικής , στην οποία οι πλατφόρμες γίνονται διαχειριστές, παραγωγοί, ακόμη και συνδημιουργοί της μεταθανάτιας παρουσίας μας.
Ψηφιακή Θανατολογία και Εικονικά Νεκροταφεία
Το ψηφιακό περιβάλλον έχει μεταμορφώσει ριζικά τους τρόπους με τους οποίους η σύγχρονη κοινωνία αντιμετωπίζει τον θάνατο. Ενώ στο παρελθόν, το πένθος εντάσσονταν σε ένα εξαιρετικά τελετουργικό πλαίσιο - συχνά συλλογικό, θεσμοθετημένο και οριοθετημένο από τον χρόνο και τον χώρο - σήμερα, οι ψηφιακές πλατφόρμες λειτουργούν ως μεταθανάτιες επεκτάσεις της ατομικής ταυτότητας, αναδιαμορφώνοντας τη διαδικασία του αποχαιρετισμού.
Η ψηφιακή θανατολογία -ένας τομέας μελέτης στο οποίο ο Davide Sisto, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Τεργέστης, συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους εκπροσώπους στην Ιταλία- -υπογραμμίζει πώς τα κοινωνικά δίκτυα γίνονται χώροι για εναλλακτική τελετουργία: Τα προφίλ αποβιωσάντων παραμένουν ενεργά, τα μηνύματα συλλυπητηρίων συσσωρεύονται κάτω από παλαιότερες δημοσιεύσεις και νέες μορφές συμβολικής παρουσίας αναδύονται μέσα από την αλγοριθμική διατήρηση (μονιμότητα) του νεκρού. Όπου οι αναλογικές κοινότητες δεν επαρκούν πλέον, ενεργοποιούνται και αναπτύσσονται συμμετοχικές μορφές πένθους, αρθρωμένες μέσα στο ίδιο το περιβάλλον των πλατφορμών.
Κατανεμημένες μνήμες και αλγόριθμοι ανάκλησης/ανάμνησης
Τα ψηφιακά δεδομένα που παράγονται κατά τη διάρκεια της ζωής γίνονται μόνιμα ίχνη μνήμης, συχνά μη υποκείμενα σε άμεσο έλεγχο από κληρονόμους ή μέλη της οικογένειας. Αυτές οι «κατανεμημένες μνήμες» διαχειρίζονται από αλγοριθμικές λογικές που επιλέγουν, αναδημοσιεύουν και μερικές φορές παραμορφώνουν δημόσιες εικόνες του αποθανόντος. Λειτουργίες όπως οι «αναμνήσεις» του Facebook ή τα αυτόματα αρχεία του Instagram και της Google, συμμετέχουν ενεργά σε μια διαδικασία σειριακής και αυτόματης μνήμης, η οποία δεν συμπίπτει πάντα με τις συναισθηματικές εμπειρίες των χρηστών. Η ψηφιακή θανατολογία μας επιτρέπει να ερμηνεύσουμε αυτές τις δυναμικές ως νέες μορφές μεταθανάτιας δράσης, όπου το υποκείμενο συνεχίζει να «ενεργεί» στη δημόσια σφαίρα ακόμη και μετά θάνατον, μέσω περιεχομένου που αναδημοσιεύεται και αναδιαμορφώνεται (επανανοηματοδοτείται) από μηχανές.
Κοινωνιολογία του Ψηφιακού Θανάτου: Φαντάσματα ανάμεσα στις πλατφόρμες;
Στην ανθρωπολογία, ο θάνατος δεν είναι ποτέ μια απλή βιολογική διακοπή, αλλά μια πολιτισμική διαδικασία που συνεχίζεται με την πάροδο του χρόνου μέσω συμβολικών πρακτικών και συλλογικών μηχανισμών μνήμης. Στο σύγχρονο ψηφιακό οικοσύστημα, αυτή η συνέχεια εκδηλώνεται με μορφές κοινωνικής φασματολογίας, στις οποίες ο αποθανών, παρά το γεγονός ότι δεν είναι πλέον ζωντανός, παραμένει μια ενεργή οντότητα στις καθημερινές αλληλεπιδράσεις των χρηστών. Τα προφίλ μνήμης στο Facebook, τα βίντεο στο TikTok που σχολιάζονται μήνες μετά τον θάνατο του αποθανόντος ή οι εικόνες του αποθανόντος που έχουν αναμειχθεί στο Instagram ή το YouTube αποτελούν συγκεκριμένα παραδείγματα μιας μεταθανάτιας κοινωνικής παρουσίας που αμφισβητεί τη γραμμικότητα του χρόνου και την παραδοσιακή διαδικασία του πένθους.
Σύμφωνα με τις σκέψεις του Daniel Miller (2012) σχετικά με την οικιακή χρήση των τεχνολογιών, μια υπολειμματική οικειότητα μπορεί επίσης να παρατηρηθεί στις πρακτικές των χρηστών που συνεχίζουν να στέλνουν μηνύματα στο WhatsApp σε αποθανόντες συγγενείς: καθημερινές χειρονομίες που διατηρούν μια σχέση ζωντανή μέσω της διεπαφής, μεταφράζοντας την απουσία σε προσομοιωμένη αλληλεπίδραση. Αυτά τα φαινόμενα επαναπροσδιορίζουν το όριο μεταξύ απουσίας και παρουσίας, διαμορφώνοντας αυτό που ο Davide Sisto (2018) ονομάζει «αλγοριθμική επιβίωση», στην οποία η πλατφόρμα είναι ένας τελετουργικός τόπος και ένας αναμνηστικός παράγοντας. Η ψηφιακή θανατολογία μας επιτρέπει να αναγνωρίσουμε πώς ο θάνατος γίνεται έτσι ένας σημασιολογικός και ερμηνευτικός κόμβος μέσα στην κουλτούρα της πλατφόρμας, όπου ο αποθανών δεν απουσιάζει, αλλά «θυμάται ενεργά», επαναχρησιμοποιείται, αναφέρεται και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και αποτιμάται σε χρήμα (εμπορευματοποιείται).
Για μια θανατοπολιτική των ψηφιακών περιβαλλόντων
Τελικά, ο θάνατος στην εποχή της ψηφιακής πλατφορμοποίησης εγείρει πρωτόγνωρα ηθικά, νομικά και συμβολικά ερωτήματα. Ποιος έχει το δικαίωμα να αποφασίζει για τη μνήμη ενός αποθανόντος; Πώς προστατεύονται οι μεταθανάτιες ψηφιακές ταυτότητες; Ποιος είναι ο ρόλος των εταιρειών τεχνολογίας στη διαχείριση του πένθους; Η ψηφιακή θανατολογία παρέχει ένα κρίσιμο εργαλείο για τη διερεύνηση όχι μόνο του θανάτου ως συνολικού κοινωνικού γεγονότος, αλλά και του τρόπου με τον οποίο οι σύγχρονες τεχνολογίες επαναδιαπραγματεύονται το νόημά του, παρατείνοντας τις επιπτώσεις του στον δημόσιο χώρο και εγγράφοντάς τον σε νέες γραμματικές νοήματος.
Γκαμπριέλε Σορεντίνο
- Brubaker, J. R., Hayes, G. R., & Dourish, P. (2013). Beyond the Grave: Facebook as a Site for the Expansion of Death and Mourning. The Information Society, 29(3), 152–163.
- Floridi, L. (2014). The Fourth Revolution: How the Infosphere is Reshaping Human Reality. Oxford University Press.
- Kasket, E. (2019). All the Ghosts in the Machine: Illusions of Immortality in the Digital Age. Robinson.
- Sisto, D. (2018). La morte si fa social: Immortalità, memoria e lutto nell’epoca della cultura digitale. Bollati Boringhieri.
- Walter, T. (2015). New mourners, old mourners: Online memorial culture as a chapter in the history of mourning. New Review of Hypermedia and Multimedia, 21(1–2), 10–24.
"Κοινωνιολογία του Ψηφιακού Θανάτου; Μεταξύ Ταυτότητας, Μνήμης και Αλγορίθμων" - Inchiostroner
Βιβλιογραφία- Brubaker, J. R., Hayes, G. R., & Dourish, P. (2013). Beyond the Grave: Facebook as a Site for the Expansion of Death and Mourning. The Information Society, 29(3), 152–163.
- Floridi, L. (2014). The Fourth Revolution: How the Infosphere is Reshaping Human Reality. Oxford University Press.
- Kasket, E. (2019). All the Ghosts in the Machine: Illusions of Immortality in the Digital Age. Robinson.
- Sisto, D. (2018). La morte si fa social: Immortalità, memoria e lutto nell’epoca della cultura digitale. Bollati Boringhieri.
- Walter, T. (2015). New mourners, old mourners: Online memorial culture as a chapter in the history of mourning. New Review of Hypermedia and Multimedia, 21(1–2), 10–24.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου