Ο πόλεμος που ...δεν "φαίνεται ακόμα" και η μαθηματική βεβαιότητα της κατάρρευσης! Ο Άγιος Παΐσιος ήταν σαφής! "...κι εμάς θα μας πιάσει πείνα, θα πούμε το ψωμί-ψωμάκι, αλλά δεν θα βαστάξει πολύ, μήνες θα είναι, τότε θα μας χτυπήσουν οι Τούρκοι!"
Σήμερα, ζούμε καταφανέστατα τα άγια και θεϊκά λόγια του μεγάλου μας, εθνικού Αγίου, που από εκεί που βρίσκεται και είναι ΟΛΟΖΩΝΤΑΝΟΣ, φροντίζει τόσο για την Ελλάδα μαζί με την αγαπημένη του μάνα, την Παναγία μας, όσο και για εμάς τους ξενητεμένους Έλληνες. Μέγαλο το όνομα του Θεού!
Πάμε όμως στο ζουμί. Πρίν από λίγο, έτυχε να πέσει στην αντίληψη μου ένα βίντεο podcast στο οποίο εμφανίζεται ένας μεγάλος "επαναστάτης" οικονομολόγος, ονόματι Steve Keen, ο οποίος προέβλεψε την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, δηλαδή πριν από 18 ολόκληρα χρόνια, χρησιμοποιώντας το τότε ιδιόκτητο λογισμικό του, το Ravel. Για την ακρίβεια, ο Keen μίλησε στο podcast κανάλι του YouTube "Diary of a CEO" με παρουσιαστήτον Steven Bartlett. Και αυτά που είπε, είναι λίαν τρομακτικα.
Ο Steve Keen δεν είναι ένας ακόμη ένας οικονομολόγος, που περιγράφει ...εκ των υστέρων όσα συνέβησαν. Αντιθέτως. Είναι από εκείνους που προειδοποίησαν πριν συμβούν.
Προέβλεψε την κρίση του 2008 όταν όλοι μιλούσαν για "ισχυρές οικονομίες" και "ασφαλή τραπεζικά συστήματα" και άλλα ωραία και ...καθησυχαστικά. Και το έκανε όχι με ένστικτο, αλλά με μαθηματικά. Με μοντέλα. Με αριθμούς που δεν υποτάσσονται σε πολιτικές σκοπιμότητες.
Σήμερα, από το ίδιο σημείο ψυχρής ανάλυσης, κοιτά τον κόσμο και λέει κάτι που δεν χωράει εύκολα στη συνείδηση του σύγχρονου ανθρώπου. Ότι δηλαδή, αν ο πόλεμος στο Ιράν δεν τελειώσει γρήγορα, μέσα σε δύο με τρεις μήνες, ο πλανήτης μπαίνει σε φάση πείνας! Όχι φτώχειας, αλλά πείνας, δικαιώνοντας τον Άγιο Παΐσιο κατά γράμμα, χωρίς καν να τον έχει ακουστά!
Ποιος είναι ο Steve Keen και γιατί πρέπει να τον ακούσουμε;
Ο Steve Keen μεταξύ άλλων, είναι και ένας συχνός visiting scholar (επισκέπτης-ερευνητής) στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ. Είναι ο πρώτος «επαναστάτης οικονομολόγος» που τόλμησε να πει πριν από το 2008 ότι το χρέος, τα παράγωγα και η φούσκα των ακινήτων θα γκρεμίσουν την παγκόσμια οικονομία.
Και είχε δίκιο.
Τώρα, με πάνω από 30 χρόνια ακαδημαϊκής εμπειρίας και δεδομένα από το λογισμικό του, κοιτάζει τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ-Ιράν και λέει: «Αυτό δεν είναι απλώς γεωπολιτική. Είναι οικονομική και διατροφική βόμβα».
Στην συνέντευξη που έδωσε (διαρκείας 1 ώρα 31 λεπτά) δεν μασάει τα λόγια του. Εξηγεί γιατί κανείς γύρω από τον Tράμπ δεν του λέει την αλήθεια ότι χάνει, γιατί το Ισραήλ βλέπει το Ιράν ως υπαρξιακή απειλή, και κυρίως, πώς ένα μικρό στενό 20 χλμ., αυτό του Ορμούζ, ελέγχει το φαγητό, το τηλέφωνό μας, τη θέρμανσή μας, το ψυγείο και τη κουζίνα μας. Το Στενό του Ορμούζ, αυτό το στενό πέρασμα που στον χάρτη μοιάζει σχεδόν ασήμαντο, δεν αποτελεί απλώς έναν ενεργειακό κόμβο, αλλά έναν ζωτικό αρτηριακό αγωγό της παγκόσμιας οικονομίας, από τον οποίο διέρχεται όχι μόνο ένα τεράστιο ποσοστό του πετρελαίου, αλλά και ένα κρίσιμο μερίδιο των συνθετικών λιπασμάτων, χωρίς τα οποία η γεωργία του πλανήτη καθίσταται δραματικά ανεπαρκής.
Ο Keen λέει καθαρά πως «20-30% των λιπασμάτων μας περνάνε από αυτό το σημείο. Αν χαθούν, η Γη μπορεί να θρέψει μόνο 1-2 δισεκατομμύρια ανθρώπους – όχι τα 8+ δισεκατομμύρια που έχουμε σήμερα. Χωρίς συνθετικά λιπάσματα (διαδικασία Haber-Bosch που χρησιμοποιεί πετρέλαιο και άζωτο) δεν μεγαλώνουν πατάτες, ούτε το σιτάρι, ούτε το ρύζι… ούτε τίποτα!»
Χωρίς τα λιπάσματα που παράγονται μέσω της διαδικασίας Haber–Bosch, η Γη δεν μπορεί να συντηρήσει τον σημερινό πληθυσμό της, αλλά έναν πολύ μικρότερο και αυτή η διαφορά δεν είναι θεωρητική ούτε ιδεολογική, αλλά αποτυπώνεται σε αριθμούς που δεν διαπραγματεύονται, σε ποσοστά παραγωγής που καταρρέουν, σε αλυσίδες εφοδιασμού που σπάνε, σε τιμές που εκτοξεύονται και τελικά σε τραπέζια που μένουν άδεια.
Και αν όλα αυτά φαντάζουν μακρινά ή αφηρημένα, αρκεί να στραφούμε προς τη δική μας πραγματικότητα, προς την Ευρώπη και ακόμη περισσότερο, προς την Ελλάδα, για να αντιληφθούμε πόσο εύθραυστο είναι το οικοδόμημα πάνω στο οποίο στηρίξαμε την καθημερινότητά μας, χωρίς μέσα σε αυτήν να έχουμε αρωγό μας τον Θεό. Δείξαμε λοιπόν πόσο βαθιά εξαρτημένοι είμαστε από εξωτερικούς παράγοντες, από εισαγόμενες πρώτες ύλες, από ενεργειακές ροές που δεν ελέγχουμε, από μια παγκόσμια αλυσίδα που λειτουργεί όσο παραμένει άθικτη, αλλά καταρρέει ακαριαία όταν διαταραχθεί. Ξεχάσαμε ή αποκλείσαμε τον Θεό από την καθημερινότητα μας, γιατί πιστεύαμε πως όλα είναι...ρυθμισμένα και ο Θεός είναι...όχι μόνο περιττός, αλλά και...αναχρονιστικός!
Και τότε, όλα όσα θεωρούσαμε δεδομένα — η επάρκεια, η σταθερότητα, η προβλεψιμότητα — αποκαλύπτονται ως αυτό που ήταν εξ' αρχής: Εύθραυστες ισορροπίες.
Ο Keen λοιπόν, σύμφωνα με τις μελέτες του, μας λέει ότι:
Σε 2-3 μήνες η Ινδία μένει χωρίς λιπάσματα → πείνα σε 1+ δισεκατομμύριο ανθρώπους.
Παγκόσμια μείωση παραγωγής τροφίμων 10-25%.
Τιμές τροφίμων διπλασιασμός (ή και παραπάνω) σε πολλές χώρες!
Επιπλέον: Προβλήματα σε ηλεκτρονικά, chips, ιατρικό εξοπλισμό!
«Κανείς δεν μιλάει για αυτό το resource, δηλαδή τα λιπάσματα», τονίζει ο Keen. «Μιλάνε για πετρέλαιο, αλλά τα λιπάσματα είναι η πραγματική βόμβα.»
Αν λοιπόν κατά τον Keen, ο πόλεμος κρατήσει μέχρι 3 μήνες χωρίς να ανοίξει το στενό, τότε μπαίνουμε σε παγκόσμια κρίση πείνας. Δεν είναι θεωρία δυστυχώς. Είναι μαθηματικά.
Τα 5 σενάρια εξέλιξης του πολέμου – Ποιο είναι το πιο πιθανό;
Το πιο κρίσιμο και πιο ανησυχητικό σημείο της συνέντευξης.
Στο λεπτό περίπου 30:00, ο Keen αφήνει κατά μέρος τις οικονομικές και ενεργειακές αναλύσεις και μπαίνει κατευθείαν στην καρδιά του γεωπολιτικού δράματος. Παρουσιάζει πέντε σενάρια για το πώς μπορεί να τελειώσει αυτός ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν.
Δεν τα παρουσιάζει ως απλές «θεωρίες», αλλά ως ρεαλιστικές δυνατότητες που προκύπτουν από τα δεδομένα, τις στρατιωτικές πραγματικότητες και την ψυχολογία των ηγετών. Τα ταξινομεί από το πιο καταστροφικό προς το λιγότερο επικίνδυνο, δίνοντας μια ξεκάθαρη εκτίμηση για το ποιο θεωρεί πιο πιθανό.
Ας τα δούμε ένα-ένα, με ηρεμία, αλλά και με την πλήρη επίγνωση ότι αυτά τα σενάρια δεν αφορούν μόνο τη Μέση Ανατολή αλλά είδικά εμάς, την Ελλάδα, που δεν θα στερηθούμε μόνο το φαγητό, αλλά και...τα νησιά που θα μας αρπάξει ο Τούρκος, βρίσκοντας μας σχεδόν ισοπεδωμένους.
Σενάριο 1: Η πλήρης καταστροφή του Ιράν (~30:10)
Το πρώτο και πιο σκοτεινό σενάριο είναι η ολοκληρωτική στρατιωτική καταστροφή του Ιράν. Ο Keen δεν μασάει τα λόγια του: για να επιτευχθεί αυτό, πιθανότατα θα χρειαστούν πυρηνικά όπλα, γιατί με συμβατικά μέσα είναι σχεδόν αδύνατο να «ισοπεδωθεί» μια χώρα με το μέγεθος, το έδαφος και τις υπόγειες υποδομές του Ιράν.
«Αν προσπαθήσουμε να καταστρέψουμε το Ιράν χωρίς πυρηνικά», λέει χαρακτηριστικά, «είναι σχεδόν αδύνατο».
Οι συνέπειες λοιπόν από αυτό το σενάριο, θα ήταν ανυπολόγιστες. Εκατομμύρια νεκροί, ανθρωπιστική καταστροφή πρωτοφανών διαστάσεων, περιφερειακή κατάρρευση κρατών, μαζική μεταναστευτική ροή προς την Ευρώπη και την Τουρκία, αλλά παράλληλα και μια γενικευμένη αποσταθεροποίηση που θα έκανε τον πόλεμο στο Ιράκ και τη Συρία να φαντάζει μικρό επεισόδιο.
Ο Keen το βλέπει ως ένα από τα χειρότερα ενδεχόμενα, όχι μόνο ηθικά και ανθρωπιστικά, αλλά και πρακτικά – γιατί μια τέτοια καταστροφή θα άφηνε πίσω της ένα κενό ισχύος που κανείς δεν θα μπορούσε εύκολα να ελέγξει.
Σενάριο 2: Η κατάρρευση των υποδομών στον Περσικό Κόλπο (~33:21)
Στο δεύτερο σενάριο, το Ιράν δεν καταστρέφεται, αλλά αντεπιτίθεται με στόχο τις ζωτικές ενεργειακές υποδομές των γειτονικών χωρών του Κόλπου: Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το Ιράν διαθέτει προηγμένους πυραύλους και drones ικανούς να πλήξουν διυλιστήρια, λιμάνια, αγωγούς πετρελαίου και εγκαταστάσεις LNG. Αν επιτύχει, οι χώρες του Κόλπου – που παράγουν το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου – θα γίνουν σε μεγάλο βαθμό μη κατοικήσιμες.
Φανταστείτε πόλεις όπως το Ριάντ, το Ντουμπάι ή η Ντόχα χωρίς ηλεκτρικό, χωρίς νερό, χωρίς λειτουργικές υποδομές. Μαζική διακοπή εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου σε παγκόσμια κλίμακα. Ο Keen το χαρακτηρίζει ως «πολύ πιθανό», γιατί το Ιράν έχει προετοιμαστεί επί χρόνια ακριβώς για αυτό το ενδεχόμενο. Είναι μια ασύμμετρη απάντηση που δεν απαιτεί κατάκτηση εδάφους, αλλά μπορεί να προκαλέσει οικονομικό χάος παγκοσμίως.
Σενάριο 3: Η «Samson Doctrine» – Η πολιτική του Σαμψών ή πώς θα αντιδράσει το Ισραήλ χτυπώντας με πυρηνικά το Ιράν (~37:51)
Εδώ φτάνουμε σε ένα από τα πιο τρομακτικά σημεία της συνέντευξης. Ο Keen μιλάει για την «Samson Doctrine» του Ισραήλ – μια πολιτική που θυμίζει τον βιβλικό Σαμψών, ο οποίος, όταν ένιωσε ότι όλα είχαν χαθεί, γκρέμισε τον ναό πάνω στο κεφάλι του και στους εχθρούς του.
Αν το Ισραήλ νιώσει ότι ηττάται και η ύπαρξή του απειλείται υπαρξιακά, μπορεί να ενεργοποιήσει μαζική πυρηνική αντεπίθεση. Όχι περιορισμένη, αλλά τέτοια που θα «γκρεμίσει τα πάντα» γύρω του. Ο Keen δεν κρύβει τον τρόμο του: «Αυτό είναι αυτό που πραγματικά με τρομάζει», λέει.
Είναι η στιγμή όπου η λογική υποχωρεί μπροστά στον πανικό της επιβίωσης. Και όταν μπαίνουν στο παιχνίδι τα πυρηνικά, τα σενάρια παύουν να είναι «περιφερειακά» και γίνονται παγκόσμια.
Σενάριο 4: Το Ιράν εξουδετερώνει τα πυρηνικά του Ισραήλ (~44:53)
Μετά από τόση σκοτεινιά, φτάνουμε στο σενάριο που ο Steve Keen θεωρεί το πιο πιθανό.
Το Ιράν, χρησιμοποιώντας τον προηγμένο οπλισμό του (πυραύλους ακριβείας και drones που έχει αναπτύξει επί χρόνια), καταφέρνει να απενεργοποιήσει – όχι απαραίτητα να καταστρέψει πλήρως – τις πυρηνικές δυνατότητες του Ισραήλ με συμβατικά μέσα. Δηλαδή, να κάνει τα πυρηνικά του Ισραήλ μη λειτουργικά χωρίς να φτάσει σε πυρηνική ανταλλαγή.
Ο Keen είναι ξεκάθαρος: «Πιστεύω ότι η υψηλότερη πιθανότητα είναι το Ιράν να απενεργοποιήσει τα πυρηνικά του Ισραήλ. Ελπίζω να έχω δίκιο. Προτιμώ το 4 από το 1 ή το 5.»
Γιατί το θεωρεί πιθανό; Γιατί το Ιράν έχει προετοιμαστεί επί δεκαετίες για αυτό ακριβώς το σενάριο, ενώ η Δύση και το Ισραήλ φαίνεται να υποτίμησαν αυτή την προετοιμασία. Είναι ένα σενάριο που αποτρέπει την πυρηνική κλιμάκωση, αλλά ταυτόχρονα αλλάζει ριζικά την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.
Σενάριο 5: Το Ιράν αποκτά ή χρησιμοποιεί πυρηνικά (~59:23)
Το τελευταίο σενάριο είναι το πιο απευκταίο από πλευράς πυρηνικής απειλής. Το Ιράν, είτε καταφέρνει να αναπτύξει πυρηνικά όπλα είτε τα χρησιμοποιεί σε περίπτωση απελπισίας.
Ο Keen εδώ είναι απόλυτος: «Θα προτιμούσα το σενάριο 4 από το 5.» Δεν χρειάζεται και πολλή ανάλυση βέβαια για να καταλάβουμε το γιατί. Ένα πυρηνικό Ιράν θα άλλαζε για πάντα την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής και θα άνοιγε τον δρόμο για μια νέα εποχή πυρηνικού ανταγωνισμού στην περιοχή.
Το συμπέρασμα του Steve Keen για τα πέντε σενάρια
Μετά την παρουσίαση των πέντε σεναρίων, ο Keen δίνει την τελική του εκτίμηση. Κατά τη γνώμη του, το πιο ρεαλιστικό είναι το σενάριο 4, δηλαδή η απενεργοποίηση των ισραηλινών πυρηνικών από το Ιράν με συμβατικά μέσα.
Τα σενάρια 1, 3 και 5 τα χαρακτηρίζει ως πυρηνικούς εφιάλτες που πρέπει να αποφευχθούν με κάθε κόστος ενώ ταυτόχρονα, κάνει μια σκληρή παρατήρηση για την αμερικανική ηγεσία. Δηλώνει ευθαρσώς πως ο Tράμπ δεν ακούει ανθρώπους που του λένε την αλήθεια ότι η κατάσταση είναι δύσκολη ή ότι χάνει έδαφος. Αυτή η έλλειψη ρεαλισμού δυσκολεύει την αποκλιμάκωση και αυξάνει τον κίνδυνο να ολισθήσουμε σε χειρότερα σενάρια.
Αυτά τα πέντε σενάρια πράγματι δεν είναι μακρινές υποθέσεις. Είναι η σκληρή πραγματικότητα που μπορεί να διαμορφώσει τον κόσμο μας μέσα στους επόμενους μήνες. Ο Keen, με την ψυχραιμία του μαθηματικού και την εμπειρία του οικονομολόγου που προέβλεψε την κρίση του 2008, μας προειδοποιεί με τη φράση "Λυπούμαι, αλλά ο χρόνος δεν είναι με το μέρος μας". Και ο νοών νοήτω.
Προέβλεψε την κρίση του 2008 όταν όλοι μιλούσαν για "ισχυρές οικονομίες" και "ασφαλή τραπεζικά συστήματα" και άλλα ωραία και ...καθησυχαστικά. Και το έκανε όχι με ένστικτο, αλλά με μαθηματικά. Με μοντέλα. Με αριθμούς που δεν υποτάσσονται σε πολιτικές σκοπιμότητες.
Σήμερα, από το ίδιο σημείο ψυχρής ανάλυσης, κοιτά τον κόσμο και λέει κάτι που δεν χωράει εύκολα στη συνείδηση του σύγχρονου ανθρώπου. Ότι δηλαδή, αν ο πόλεμος στο Ιράν δεν τελειώσει γρήγορα, μέσα σε δύο με τρεις μήνες, ο πλανήτης μπαίνει σε φάση πείνας! Όχι φτώχειας, αλλά πείνας, δικαιώνοντας τον Άγιο Παΐσιο κατά γράμμα, χωρίς καν να τον έχει ακουστά!
Ποιος είναι ο Steve Keen και γιατί πρέπει να τον ακούσουμε;
Ο Steve Keen μεταξύ άλλων, είναι και ένας συχνός visiting scholar (επισκέπτης-ερευνητής) στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ. Είναι ο πρώτος «επαναστάτης οικονομολόγος» που τόλμησε να πει πριν από το 2008 ότι το χρέος, τα παράγωγα και η φούσκα των ακινήτων θα γκρεμίσουν την παγκόσμια οικονομία.
Και είχε δίκιο.
Τώρα, με πάνω από 30 χρόνια ακαδημαϊκής εμπειρίας και δεδομένα από το λογισμικό του, κοιτάζει τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ-Ιράν και λέει: «Αυτό δεν είναι απλώς γεωπολιτική. Είναι οικονομική και διατροφική βόμβα».
Στην συνέντευξη που έδωσε (διαρκείας 1 ώρα 31 λεπτά) δεν μασάει τα λόγια του. Εξηγεί γιατί κανείς γύρω από τον Tράμπ δεν του λέει την αλήθεια ότι χάνει, γιατί το Ισραήλ βλέπει το Ιράν ως υπαρξιακή απειλή, και κυρίως, πώς ένα μικρό στενό 20 χλμ., αυτό του Ορμούζ, ελέγχει το φαγητό, το τηλέφωνό μας, τη θέρμανσή μας, το ψυγείο και τη κουζίνα μας. Το Στενό του Ορμούζ, αυτό το στενό πέρασμα που στον χάρτη μοιάζει σχεδόν ασήμαντο, δεν αποτελεί απλώς έναν ενεργειακό κόμβο, αλλά έναν ζωτικό αρτηριακό αγωγό της παγκόσμιας οικονομίας, από τον οποίο διέρχεται όχι μόνο ένα τεράστιο ποσοστό του πετρελαίου, αλλά και ένα κρίσιμο μερίδιο των συνθετικών λιπασμάτων, χωρίς τα οποία η γεωργία του πλανήτη καθίσταται δραματικά ανεπαρκής.
Ο Keen λέει καθαρά πως «20-30% των λιπασμάτων μας περνάνε από αυτό το σημείο. Αν χαθούν, η Γη μπορεί να θρέψει μόνο 1-2 δισεκατομμύρια ανθρώπους – όχι τα 8+ δισεκατομμύρια που έχουμε σήμερα. Χωρίς συνθετικά λιπάσματα (διαδικασία Haber-Bosch που χρησιμοποιεί πετρέλαιο και άζωτο) δεν μεγαλώνουν πατάτες, ούτε το σιτάρι, ούτε το ρύζι… ούτε τίποτα!»
Χωρίς τα λιπάσματα που παράγονται μέσω της διαδικασίας Haber–Bosch, η Γη δεν μπορεί να συντηρήσει τον σημερινό πληθυσμό της, αλλά έναν πολύ μικρότερο και αυτή η διαφορά δεν είναι θεωρητική ούτε ιδεολογική, αλλά αποτυπώνεται σε αριθμούς που δεν διαπραγματεύονται, σε ποσοστά παραγωγής που καταρρέουν, σε αλυσίδες εφοδιασμού που σπάνε, σε τιμές που εκτοξεύονται και τελικά σε τραπέζια που μένουν άδεια.
Και αν όλα αυτά φαντάζουν μακρινά ή αφηρημένα, αρκεί να στραφούμε προς τη δική μας πραγματικότητα, προς την Ευρώπη και ακόμη περισσότερο, προς την Ελλάδα, για να αντιληφθούμε πόσο εύθραυστο είναι το οικοδόμημα πάνω στο οποίο στηρίξαμε την καθημερινότητά μας, χωρίς μέσα σε αυτήν να έχουμε αρωγό μας τον Θεό. Δείξαμε λοιπόν πόσο βαθιά εξαρτημένοι είμαστε από εξωτερικούς παράγοντες, από εισαγόμενες πρώτες ύλες, από ενεργειακές ροές που δεν ελέγχουμε, από μια παγκόσμια αλυσίδα που λειτουργεί όσο παραμένει άθικτη, αλλά καταρρέει ακαριαία όταν διαταραχθεί. Ξεχάσαμε ή αποκλείσαμε τον Θεό από την καθημερινότητα μας, γιατί πιστεύαμε πως όλα είναι...ρυθμισμένα και ο Θεός είναι...όχι μόνο περιττός, αλλά και...αναχρονιστικός!
Και τότε, όλα όσα θεωρούσαμε δεδομένα — η επάρκεια, η σταθερότητα, η προβλεψιμότητα — αποκαλύπτονται ως αυτό που ήταν εξ' αρχής: Εύθραυστες ισορροπίες.
Σε 2-3 μήνες η Ινδία μένει χωρίς λιπάσματα → πείνα σε 1+ δισεκατομμύριο ανθρώπους.
Παγκόσμια μείωση παραγωγής τροφίμων 10-25%.
Τιμές τροφίμων διπλασιασμός (ή και παραπάνω) σε πολλές χώρες!
Επιπλέον: Προβλήματα σε ηλεκτρονικά, chips, ιατρικό εξοπλισμό!
«Κανείς δεν μιλάει για αυτό το resource, δηλαδή τα λιπάσματα», τονίζει ο Keen. «Μιλάνε για πετρέλαιο, αλλά τα λιπάσματα είναι η πραγματική βόμβα.»
Αν λοιπόν κατά τον Keen, ο πόλεμος κρατήσει μέχρι 3 μήνες χωρίς να ανοίξει το στενό, τότε μπαίνουμε σε παγκόσμια κρίση πείνας. Δεν είναι θεωρία δυστυχώς. Είναι μαθηματικά.
Τα 5 σενάρια εξέλιξης του πολέμου – Ποιο είναι το πιο πιθανό;
Το πιο κρίσιμο και πιο ανησυχητικό σημείο της συνέντευξης.
Στο λεπτό περίπου 30:00, ο Keen αφήνει κατά μέρος τις οικονομικές και ενεργειακές αναλύσεις και μπαίνει κατευθείαν στην καρδιά του γεωπολιτικού δράματος. Παρουσιάζει πέντε σενάρια για το πώς μπορεί να τελειώσει αυτός ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν.
Δεν τα παρουσιάζει ως απλές «θεωρίες», αλλά ως ρεαλιστικές δυνατότητες που προκύπτουν από τα δεδομένα, τις στρατιωτικές πραγματικότητες και την ψυχολογία των ηγετών. Τα ταξινομεί από το πιο καταστροφικό προς το λιγότερο επικίνδυνο, δίνοντας μια ξεκάθαρη εκτίμηση για το ποιο θεωρεί πιο πιθανό.
Ας τα δούμε ένα-ένα, με ηρεμία, αλλά και με την πλήρη επίγνωση ότι αυτά τα σενάρια δεν αφορούν μόνο τη Μέση Ανατολή αλλά είδικά εμάς, την Ελλάδα, που δεν θα στερηθούμε μόνο το φαγητό, αλλά και...τα νησιά που θα μας αρπάξει ο Τούρκος, βρίσκοντας μας σχεδόν ισοπεδωμένους.
Σενάριο 1: Η πλήρης καταστροφή του Ιράν (~30:10)
Το πρώτο και πιο σκοτεινό σενάριο είναι η ολοκληρωτική στρατιωτική καταστροφή του Ιράν. Ο Keen δεν μασάει τα λόγια του: για να επιτευχθεί αυτό, πιθανότατα θα χρειαστούν πυρηνικά όπλα, γιατί με συμβατικά μέσα είναι σχεδόν αδύνατο να «ισοπεδωθεί» μια χώρα με το μέγεθος, το έδαφος και τις υπόγειες υποδομές του Ιράν.
«Αν προσπαθήσουμε να καταστρέψουμε το Ιράν χωρίς πυρηνικά», λέει χαρακτηριστικά, «είναι σχεδόν αδύνατο».
Οι συνέπειες λοιπόν από αυτό το σενάριο, θα ήταν ανυπολόγιστες. Εκατομμύρια νεκροί, ανθρωπιστική καταστροφή πρωτοφανών διαστάσεων, περιφερειακή κατάρρευση κρατών, μαζική μεταναστευτική ροή προς την Ευρώπη και την Τουρκία, αλλά παράλληλα και μια γενικευμένη αποσταθεροποίηση που θα έκανε τον πόλεμο στο Ιράκ και τη Συρία να φαντάζει μικρό επεισόδιο.
Ο Keen το βλέπει ως ένα από τα χειρότερα ενδεχόμενα, όχι μόνο ηθικά και ανθρωπιστικά, αλλά και πρακτικά – γιατί μια τέτοια καταστροφή θα άφηνε πίσω της ένα κενό ισχύος που κανείς δεν θα μπορούσε εύκολα να ελέγξει.
Σενάριο 2: Η κατάρρευση των υποδομών στον Περσικό Κόλπο (~33:21)
Στο δεύτερο σενάριο, το Ιράν δεν καταστρέφεται, αλλά αντεπιτίθεται με στόχο τις ζωτικές ενεργειακές υποδομές των γειτονικών χωρών του Κόλπου: Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το Ιράν διαθέτει προηγμένους πυραύλους και drones ικανούς να πλήξουν διυλιστήρια, λιμάνια, αγωγούς πετρελαίου και εγκαταστάσεις LNG. Αν επιτύχει, οι χώρες του Κόλπου – που παράγουν το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου – θα γίνουν σε μεγάλο βαθμό μη κατοικήσιμες.
Φανταστείτε πόλεις όπως το Ριάντ, το Ντουμπάι ή η Ντόχα χωρίς ηλεκτρικό, χωρίς νερό, χωρίς λειτουργικές υποδομές. Μαζική διακοπή εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου σε παγκόσμια κλίμακα. Ο Keen το χαρακτηρίζει ως «πολύ πιθανό», γιατί το Ιράν έχει προετοιμαστεί επί χρόνια ακριβώς για αυτό το ενδεχόμενο. Είναι μια ασύμμετρη απάντηση που δεν απαιτεί κατάκτηση εδάφους, αλλά μπορεί να προκαλέσει οικονομικό χάος παγκοσμίως.
Σενάριο 3: Η «Samson Doctrine» – Η πολιτική του Σαμψών ή πώς θα αντιδράσει το Ισραήλ χτυπώντας με πυρηνικά το Ιράν (~37:51)
Εδώ φτάνουμε σε ένα από τα πιο τρομακτικά σημεία της συνέντευξης. Ο Keen μιλάει για την «Samson Doctrine» του Ισραήλ – μια πολιτική που θυμίζει τον βιβλικό Σαμψών, ο οποίος, όταν ένιωσε ότι όλα είχαν χαθεί, γκρέμισε τον ναό πάνω στο κεφάλι του και στους εχθρούς του.
Αν το Ισραήλ νιώσει ότι ηττάται και η ύπαρξή του απειλείται υπαρξιακά, μπορεί να ενεργοποιήσει μαζική πυρηνική αντεπίθεση. Όχι περιορισμένη, αλλά τέτοια που θα «γκρεμίσει τα πάντα» γύρω του. Ο Keen δεν κρύβει τον τρόμο του: «Αυτό είναι αυτό που πραγματικά με τρομάζει», λέει.
Είναι η στιγμή όπου η λογική υποχωρεί μπροστά στον πανικό της επιβίωσης. Και όταν μπαίνουν στο παιχνίδι τα πυρηνικά, τα σενάρια παύουν να είναι «περιφερειακά» και γίνονται παγκόσμια.
Σενάριο 4: Το Ιράν εξουδετερώνει τα πυρηνικά του Ισραήλ (~44:53)
Μετά από τόση σκοτεινιά, φτάνουμε στο σενάριο που ο Steve Keen θεωρεί το πιο πιθανό.
Το Ιράν, χρησιμοποιώντας τον προηγμένο οπλισμό του (πυραύλους ακριβείας και drones που έχει αναπτύξει επί χρόνια), καταφέρνει να απενεργοποιήσει – όχι απαραίτητα να καταστρέψει πλήρως – τις πυρηνικές δυνατότητες του Ισραήλ με συμβατικά μέσα. Δηλαδή, να κάνει τα πυρηνικά του Ισραήλ μη λειτουργικά χωρίς να φτάσει σε πυρηνική ανταλλαγή.
Ο Keen είναι ξεκάθαρος: «Πιστεύω ότι η υψηλότερη πιθανότητα είναι το Ιράν να απενεργοποιήσει τα πυρηνικά του Ισραήλ. Ελπίζω να έχω δίκιο. Προτιμώ το 4 από το 1 ή το 5.»
Γιατί το θεωρεί πιθανό; Γιατί το Ιράν έχει προετοιμαστεί επί δεκαετίες για αυτό ακριβώς το σενάριο, ενώ η Δύση και το Ισραήλ φαίνεται να υποτίμησαν αυτή την προετοιμασία. Είναι ένα σενάριο που αποτρέπει την πυρηνική κλιμάκωση, αλλά ταυτόχρονα αλλάζει ριζικά την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.
Σενάριο 5: Το Ιράν αποκτά ή χρησιμοποιεί πυρηνικά (~59:23)
Το τελευταίο σενάριο είναι το πιο απευκταίο από πλευράς πυρηνικής απειλής. Το Ιράν, είτε καταφέρνει να αναπτύξει πυρηνικά όπλα είτε τα χρησιμοποιεί σε περίπτωση απελπισίας.
Ο Keen εδώ είναι απόλυτος: «Θα προτιμούσα το σενάριο 4 από το 5.» Δεν χρειάζεται και πολλή ανάλυση βέβαια για να καταλάβουμε το γιατί. Ένα πυρηνικό Ιράν θα άλλαζε για πάντα την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής και θα άνοιγε τον δρόμο για μια νέα εποχή πυρηνικού ανταγωνισμού στην περιοχή.
Το συμπέρασμα του Steve Keen για τα πέντε σενάρια
Μετά την παρουσίαση των πέντε σεναρίων, ο Keen δίνει την τελική του εκτίμηση. Κατά τη γνώμη του, το πιο ρεαλιστικό είναι το σενάριο 4, δηλαδή η απενεργοποίηση των ισραηλινών πυρηνικών από το Ιράν με συμβατικά μέσα.
Τα σενάρια 1, 3 και 5 τα χαρακτηρίζει ως πυρηνικούς εφιάλτες που πρέπει να αποφευχθούν με κάθε κόστος ενώ ταυτόχρονα, κάνει μια σκληρή παρατήρηση για την αμερικανική ηγεσία. Δηλώνει ευθαρσώς πως ο Tράμπ δεν ακούει ανθρώπους που του λένε την αλήθεια ότι η κατάσταση είναι δύσκολη ή ότι χάνει έδαφος. Αυτή η έλλειψη ρεαλισμού δυσκολεύει την αποκλιμάκωση και αυξάνει τον κίνδυνο να ολισθήσουμε σε χειρότερα σενάρια.
Αυτά τα πέντε σενάρια πράγματι δεν είναι μακρινές υποθέσεις. Είναι η σκληρή πραγματικότητα που μπορεί να διαμορφώσει τον κόσμο μας μέσα στους επόμενους μήνες. Ο Keen, με την ψυχραιμία του μαθηματικού και την εμπειρία του οικονομολόγου που προέβλεψε την κρίση του 2008, μας προειδοποιεί με τη φράση "Λυπούμαι, αλλά ο χρόνος δεν είναι με το μέρος μας". Και ο νοών νοήτω.
1 σχόλιο:
Μαλακίας το ανάγνωσμα !Ελεος εχουν κάνει τον καημενο τον Αγιο παισιο μπαλάκι και οταν δεν τους βγαινει ποιουν την νήσσαν..
Δημοσίευση σχολίου