Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου 2026

H Ευρώπη επιδιώκει να ξεφύγει από την επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά δεν διαθέτει στρατηγική αυτονομία

Stefano Vernole - 11/02/2026

Η Ευρώπη επιδιώκει να ξεφύγει από την επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά δεν διαθέτει στρατηγική αυτονομία


Πηγή: Ίδρυμα Στρατηγικού Πολιτισμού

Σοκαρισμένη από τους ισχυρισμούς των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία, η οποία δυσκολεύεται λόγω των δασμών του Τραμπ αλλά υπό τον έλεγχο των οικονομικών των ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να απαντήσει υπογράφοντας δύο συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών με εναλλακτικές περιοχές του κόσμου, την Ινδία και τη Mercosur.
Η συμφωνία με το Νέο Δελχί, που επιτεύχθηκε μετά από 20 και πλέον χρόνια διαπραγματεύσεων, θα μειώσει (εξαλείφοντας ή μειώνοντας τους δασμούς στο 96,6% των εξαγωγών αγαθών της ΕΕ προς την Ινδία) ή ακόμη και θα καταργήσει τους δασμούς εισόδου σε αγαθά και υπηρεσίες μεταξύ του μπλοκ των 27 μελών και της πολυπληθέστερης χώρας του κόσμου, δημιουργώντας μια ολοκληρωμένη αγορά 2 δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Για να αποφευχθούν «επιβραδύνσεις» όπως αυτές που αντιμετώπισε η πρόσφατη συμφωνία με τη Mercosur, η οποία παραπέμφθηκε στο Δικαστήριο μετά την καταψήφισή της από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η συμφωνία με την Ινδία αφήνει ανέπαφα τα αντίστοιχα εμπόδια εισόδου για στρατηγικά γεωργικά και τρόφιμα προϊόντα όπως το κρέας, η ζάχαρη και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Ο Μόντι, με τη σειρά του, χαιρέτισε «την αρχή μιας νέας εποχής» στις σχέσεις μεταξύ των δύο μπλοκ, «η οποία θα επιτρέψει επίσης στους τοπικούς παραγωγούς και στις μικρές ινδικές επιχειρήσεις την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά».

Ορισμένες από τις βασικές αλλαγές που εισάγονται με τη συμφωνία αφορούν τον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας: οι δασμοί στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα θα μειωθούν από το τρέχον 110% στο 10%, με ένα σύστημα ποσοστώσεων που θα περιορίζει τα 200.000 οχήματα ετησίως. Ομοίως, οι δασμοί 44% στα μηχανήματα, 22% στα χημικά και 11% στα φαρμακευτικά προϊόντα θα καταργηθούν, ενώ οι δασμοί στον σίδηρο και τον χάλυβα, που είναι σήμερα 22%, θα μειωθούν σταδιακά μέχρι να εξαφανιστούν μέσα στα επόμενα 10 χρόνια. Οι δασμοί 36% σε πολλά ευρωπαϊκά τρόφιμα θα μειωθούν ή θα καταργηθούν, ενώ αυτοί στο κρασί - που είναι σήμερα 150% - θα μειωθούν στο 75% και ενδέχεται να μειωθούν ακόμη και στο 20%. Ομοίως, οι δασμοί στο ελαιόλαδο θα μειωθούν από το τρέχον 45% στο μηδέν τα επόμενα πέντε χρόνια. Οι δασμοί σε μεταποιημένα προϊόντα - όπως το ψωμί και τα συσκευασμένα γλυκά, οι οποίοι είναι σήμερα 50% - θα καταργηθούν επίσης. Πριν τεθεί σε ισχύ, η συμφωνία θα πρέπει να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ινδικό Κογκρέσο, αλλά δεν αναμένεται να υπάρξουν δυσκολίες.

Για να βοηθήσουν το Νέο Δελχί να ξεπεράσει τον νέο φόρο άνθρακα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον χάλυβα, τα χημικά και άλλα αγαθά, οι Βρυξέλλες έχουν δεσμευτεί για επενδύσεις 500 εκατομμυρίων ευρώ για την υποστήριξη των προσπαθειών της ινδικής βιομηχανίας για την απαλλαγή από τον άνθρακα. Έχει επίσης συμφωνηθεί ένα νέο πλαίσιο κινητικότητας, το οποίο χαλαρώνει τους περιορισμούς για τους επαγγελματίες που ταξιδεύουν μεταξύ των δύο ηπείρων. Τέλος, τα δύο μπλοκ συνεχίζουν τις συνομιλίες για τη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, με στόχο την ενσωμάτωση των αντίστοιχων αλυσίδων εφοδιασμού τους για τη δημιουργία αξιόπιστων οικοσυστημάτων σε τομείς όπως η θαλάσσια ασφάλεια, οι κυβερνοαπειλές και η άμυνα.

Αυτή η συμφωνία είναι θεωρητικά εξαιρετικά σημαντική: μαζί, η ΕΕ και η Ινδία αντιπροσωπεύουν το 25% του παγκόσμιου πληθυσμού και το 20% του παγκόσμιου εμπορίου. Ενώ οι ευρωπαϊκές άμεσες επενδύσεις στην Ινδία ανήλθαν σε 132 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024, οι ινδικές άμεσες επενδύσεις στην Γηραιά Ήπειρο αναμένεται τώρα να αυξηθούν εκθετικά, ενισχύοντας το εμπόριο μεταξύ των δύο γιγάντων, το οποίο ήδη ανέρχεται σε 180 δισεκατομμύρια ευρώ.

Η συμφωνία με τις χώρες της Mercosur είναι πιο δύσκολη. Τις τελευταίες ημέρες, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε (με μόλις 10 ψήφους υπέρ) να ζητήσει γνωμοδότηση από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο σχετικά με τη νομιμότητα της πρόσφατα υπογραφείσας συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών. Αυτή η κίνηση, η οποία μοιάζει περισσότερο με τακτική καθυστέρησης παρά με απόρριψη, παγώνει την επικύρωση της συμφωνίας για 18-24 μήνες, τον χρόνο που συνήθως χρειάζεται το Δικαστήριο για να αποφανθεί. Τώρα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να αποφασίσει εάν θα εφαρμόσει προσωρινά τη συμφωνία, σε σύγκρουση με το Κοινοβούλιο, ή θα περιμένει την απόφαση του Δικαστηρίου.
Η συμφωνία ΕΕ-MERCOSUR αναμένεται να δημιουργήσει μια ζώνη ελεύθερων συναλλαγών για περίπου 800 εκατομμύρια ανθρώπους. Σύμφωνα με την Ιταλία, η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ των χωρών της ΕΕ και της Αργεντινής, της Βραζιλίας, της Παραγουάης και της Ουρουγουάης αποτελεί μια μεγάλη ευκαιρία για όλες τις επιχειρήσεις μας. Είναι μια συμφωνία που προορίζεται να ενισχύσει τις εξαγωγές μας, με στόχο να φτάσουν τα 700 δισεκατομμύρια ευρώ. Η συμφωνία προβλέπει την κατάργηση ή τη σημαντική μείωση των δασμών σε προϊόντα και υπηρεσίες που αντιπροσωπεύουν πάνω από το 90% των εξαγωγών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων τομέων με ισχυρά ιταλικά εμπορικά συμφέροντα, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, τα βιομηχανικά μηχανήματα, τα χημικά και τα φαρμακευτικά προϊόντα.
Τα κύρια σημεία της συμφωνίας περιλαμβάνουν:
την κατάργηση των υψηλών δασμών της Mercosur, η οποία θα εξοικονομήσει στους εξαγωγείς της ΕΕ πάνω από 4 δισεκατομμύρια ευρώ σε τελωνειακούς δασμούς ετησίως·
απλοποιημένες τελωνειακές διαδικασίες για τις ευρωπαϊκές εξαγωγές·
αποκλειστική προτιμησιακή πρόσβαση σε ορισμένες κρίσιμες πρώτες ύλες και ορισμένα πράσινα προϊόντα·
Απαγόρευση της απομίμησης άνω των 340 παραδοσιακών προϊόντων διατροφής της ΕΕ που αναγνωρίζονται ως γεωγραφικές ενδείξεις, 57 εκ των οποίων είναι ιταλικά. Αυτός είναι ο μεγαλύτερος αριθμός γεωγραφικών ενδείξεων που προστατεύονται ποτέ βάσει συμφωνίας της ΕΕ· και συμμόρφωση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα για προϊόντα από χώρες της Mercosur που εισάγονται στην ΕΕ.

Παρά τα παράπονα ορισμένων εμπορικών ενώσεων, οι οποίες, λίγο πολύ δικαίως, φοβούνται ότι θα χάσουν μερίδιο αγοράς από ξένους παραγωγούς που ανταγωνίζονται με χαμηλότερο κόστος, η αρχή της επέκτασης της μακροοικονομικής κρίσιμης μάζας της Ευρώπης είναι θετική αλλά απολύτως ανεπαρκής για την επίτευξη της πολυδιαφημιζόμενης ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας. Πράγματι, αυτό απαιτεί ισχυρή στρατιωτική και τεχνολογική ισχύ, δύο στοιχεία που επί του παρόντος απουσιάζει εντελώς, δεδομένου ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται πλήρως από τις Ηνωμένες Πολιτείες από αυτή την άποψη.
Αποκλείοντας την Ευρώπη από τις σχέσεις με τη Μόσχα – η Ευρωπαϊκή Ένωση εισήγαγε νέα πακέτα κυρώσεων κατά της Ρωσίας, που κορυφώθηκαν με το 19ο πακέτο στα τέλη του 2025, το οποίο περιλαμβάνει πλήρη απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού LNG από το 2027. Τα μέτρα στοχεύουν στον ενεργειακό τομέα (Rosneft, Gazprom Neft), μπλοκάρουν συνεργούς τρίτους φορείς (συμπεριλαμβανομένων κινεζικών και ινδικών) και αυστηροποιούν τους οικονομικούς και τεχνολογικούς ελέγχους – σημαίνει ότι παραδίδεται χειροπόδαρα στις εισαγωγές LNG από τις ΗΠΑ, με κίνδυνο σε λίγα χρόνια όχι μόνο να «χαλάσουν» οι εταιρείες λόγω του υψηλού ενεργειακού κόστους, αλλά και να μείνουν κυριολεκτικά «στεγνές» όταν η Ουάσιγκτον εκτρέψει τα υπόλοιπα ενεργειακά της αποθέματα στον αγώνα δρόμου για τεχνητή νοημοσύνη.

Η συνέχιση της εμπλοκής σε εμπορικές και πολιτικές διαμάχες με την Κίνα για εντελώς δευτερεύοντα ζητήματα, όταν το Πεκίνο είναι ο μόνος αξιόπιστος προμηθευτής σπάνιων γαιών και κρίσιμων ορυκτών που απαιτούνται για στρατιωτικά εξαρτήματα (οι μεγαλύτερες ελπίδες για τη Γηραιά Ήπειρο βρίσκονται στις πρόσφατες ανακαλύψεις κοιτασμάτων στη Σουηδία και τη Νορβηγία, αλλά ακόμη και στην καλύτερη περίπτωση, η ποσότητα των τόνων που βρέθηκαν δεν θα επαρκούσε για να καλύψει τις συνολικές ανάγκες), σημαίνει τη συνέχιση της ιστορικής υποταγής της στο ΝΑΤΟ, μια συμμαχία που θα συνεχίσει να διοικείται από την Ουάσιγκτον μέχρι την τελική της εξάντληση.

Δεν υπάρχουν σχόλια: